Şiddet ve cinsel içerik barındıran dijital oyunlara küçük yaştaki çocukların erişmesine izin veren ebeveynlerin Türk Ceza Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu karşısındaki sorumluluğu

Bir çocuğun odasından silah sesleri, çığlıklar ve küfürler geliyor. Anne babası salonda oturuyor. Çocuk henüz dokuz veya on yaşında. Ekranda ise yetişkinler için hazırlanmış, suçun, şiddetin, yasal olmayan madde kullanımı ve cinsel içeriklerin yer alabildiği bir oyun açık.

Anne babasına sorulduğunda cevap çoğu zaman aynı:

“Alt tarafı oyun oynuyor. Dışarıda kötü arkadaşlarla gezeceğine evde bilgisayar başında otursun.”

Peki, gerçekten mesele yalnızca bir oyun mu?

Çocuğun ne izlediğini, hangi karakterleri canlandırdığını ve saatler boyunca nasıl bir dijital ortamda bulunduğunu bilmeyen anne babanın hukuken hiçbir sorumluluğu yok mu?

Kısa süre önce 15 Nisan 2026'da Kahramanmaraş'ta okulda yaşananlar kimsenin unutamayacağı derin bir acıdır. Odasına bıraktığımız çocukları da takip etmek anne ve babanın sorumluluğundadır.

Daha önemlisi, çocuğuna yaşına uygun olmayan bir oyunu bizzat satın alan, yükleyen ve oynamasına izin veren anne veya baba, hangi şartlarda hukuki ya da cezai sorumlulukla karşılaşabilir?

Bu sorular artık yalnızca pedagogların veya eğitimcilerin değil, hukukçuların da üzerinde durması gereken konular arasında yer alıyor.

GTA 6 neden yalnızca bir oyun tartışması değil?

19 Kasım 2026 tarihinde piyasaya çıkan Grand Theft Auto VI (GTA 6), dijital oyunların çocuklar üzerindeki etkileri ve ebeveynlerin sorumlulukları konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Oyunun Amerikan ESRB derecelendirme kuruluşu tarafından Mature 17+, yani 17 yaş ve üzerindeki kullanıcılara yönelik olarak sınıflandırıldığı; yoğun şiddet, kanlı sahneler, çıplaklık, güçlü cinsel içerik, uyuşturucu ve alkol kullanımı gibi unsurlar içerdiği belirtiliyor.

Elbette GTA serisi bu tür içeriklere sahip tek oyun değil. Farklı yapımlarda da yoğun şiddet, korku, yetişkinlere yönelik cinsellik, çevrim içi yabancılarla etkileşim ve başka riskler söz konusu olabiliyor.

Ancak burada bir ayrım yapmak gerekiyor.

Her dijital oyun zararlı değildir. Oyun oynamak da tek başına çocuk gelişimini olumsuz etkileyen bir faaliyet olarak değerlendirilemez. Yaşa uygun, dengeli ve güvenli dijital oyunlar çocukların eğlenmesine, öğrenmesine ve çeşitli becerilerini geliştirmesine katkı sağlayabilir.

Asıl tartışılması gereken, yetişkinlere yönelik hazırlanan içeriklerin gelişim çağındaki çocuklara herhangi bir denetim olmadan sunulmasıdır.

Üstelik bir oyunun şiddet içermesi, onu oynayan her çocuğun şiddete yöneleceği anlamına da gelmez. Böyle bir sonuca ulaşmak bilimsel ve hukuki açıdan isabetli değildir.

Buna karşılık, yaş sınırlamalarının ve içerik uyarılarının görmezden gelinmesi de önemsiz bir tercih olarak kabul edilemez.

Anne babanın çocuğa oyun satın alma özgürlüğünün hukuki sınırı var mı?

Türk hukukunda velayet, anne ve babaya yalnızca çocuk adına karar verme yetkisi tanımaz. Aynı zamanda çocuğun korunması, eğitimi, gözetimi ve sağlıklı gelişiminin desteklenmesi yükümlülüğünü de beraberinde getirir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 339 ve 340. maddeleri, velayet yetkisinin kullanılmasında çocuğun bakımının, eğitiminin ve gelişiminin önemini ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla bir anne veya babanın, çocuğunun dijital ortamda neyle karşılaştığı konusunda tamamen ilgisiz kalması, bazı koşullarda velayetten kaynaklanan gözetim ve koruma yükümlülükleri bakımından hukuken önem kazanabilir.

Şu soruyu sormak gerekir:

Bir çocuğun fiziksel dünyada yaşına uygun olmayan ortamlara girmesini engellemeye çalışan aileler, aynı özeni neden dijital dünyada göstermesin?

Çocuğunu gece geç saatlerde tek başına dışarı göndermeyen bir anne baba, henüz on yaşındaki çocuğunun saatlerce yetişkinlere yönelik dijital içeriklerle karşılaşmasını neden sorgulamasın?

Çocuğun odasında bulunması, her zaman güvende olduğu anlamına gelmez.

TCK 233: Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali söz konusu olabilir mi?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 233. maddesi, aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlalini düzenlemektedir.

Maddenin birinci fıkrasında, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişinin, şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabileceği öngörülmektedir.

Peki, bu hüküm dijital oyunlar bakımından uygulanabilir mi?

Öncelikle açıkça belirtmek gerekir ki anne veya babanın çocuğuna GTA 6 ya da başka bir yetişkin oyunu satın alması, tek başına TCK 233 kapsamında suç oluşturmaz.

Ceza hukukunda suç ve cezanın kanuniliği ilkesi geçerlidir. Bir davranışın yanlış, sakıncalı veya pedagojik açıdan uygun olmaması, onun mutlaka suç sayılacağı anlamına gelmez.

Ancak olay yalnızca oyun satın alınmasından ibaret değilse değerlendirme değişebilir.

Örneğin çocuğun okula devamı ciddi biçimde aksıyor, temel bakım ve eğitim ihtiyaçları sürekli ihmal ediliyor, anne baba bu durumu bilmesine rağmen yükümlülüklerini yerine getirmiyorsa, somut olayın özellikleri çerçevesinde TCK 233 yönünden inceleme yapılması gündeme gelebilir.

Burada cezai sorumluluğu doğurabilecek husus, oyunun adı değil, kanunda düzenlenen ailevi yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediğidir.

TCK 226: Çocuklara müstehcen içerik sunulması ayrı bir hukuki sorun

Konunun dikkat çekici yönlerinden biri de Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesidir.

Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, bir çocuğa müstehcen görüntü, yazı veya sözleri içeren ürünlerin verilmesi ya da bunların içeriğinin gösterilmesi gibi fiiller suç olarak düzenlenmiştir.

Bu nedenle yetişkinlere yönelik cinsel içerik barındıran dijital oyunlar bakımından, yalnızca yaş sınıflandırmasına değil, içeriğin hukuki niteliğine ve çocuğa hangi koşullarda sunulduğuna da bakılması gerekir.

Burada önemli bir hukuki ayrım bulunmaktadır.

Bir oyunda cinsellik, argo sözler veya yetişkinlere yönelik sahnelerin bulunması, oyunun tamamının doğrudan TCK 226 anlamında müstehcen ürün sayılmasını gerektirmez.

Bununla birlikte, kanundaki müstehcenlik ölçütlerini karşılayan bir içeriğin çocuğa bilerek verilmesi veya gösterilmesi halinde, somut fiilin bu suç kapsamında değerlendirilmesi mümkün olabilir.

Bu değerlendirme yapılırken içeriğin niteliği, sunuluş biçimi, failin kastı ve ilgili yasal hükümler birlikte incelenmelidir.

Başka bir ifadeyle, her 18 yaş üzeri oyun müstehcen değildir; ancak dijital oyun olması da suç teşkil edebilen bir içeriğe kendiliğinden hukuki dokunulmazlık sağlamaz.

TCK 232: Kötü muamele suçu ile dijital ihmal arasındaki sınır

Türk Ceza Kanunu'nun 232. maddesi kötü muamele suçunu düzenlemektedir.

Çocuğun ağır biçimde kötü muameleye maruz bırakılması veya kanunda belirtilen disiplin yetkisinin kötüye kullanılması gibi davranışlar, ilgili hüküm kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak bu madde de her türlü hatalı ebeveyn davranışını cezalandıran genel bir hüküm değildir.

Bir çocuğun yaşına uygun olmayan oyunları oynamasına izin verilmesi, tek başına kötü muamele suçunun oluştuğu anlamına gelmez.

Bununla birlikte çocuğun dijital oyunlar nedeniyle maruz kaldığı sorunlara fiziksel veya psikolojik kötü muamelenin eşlik etmesi halinde, oyun tartışmasının ötesine geçen fiillerin ayrıca ceza hukuku bakımından değerlendirilmesi gerekir.

Ceza hukukunun sınırları genişletilerek her ebeveyn hatası suç haline getirilemez. Fakat çocukların korunması yükümlülüğü de yalnızca fiziksel şiddet veya açık istismar olaylarıyla sınırlı düşünülemez.

Çocuk Koruma Kanunu: Çocuk zarar görmeden önce hukuk devreye girebilir mi?

Bu tartışmada belki de en önemli düzenlemelerden biri 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'dur.

Çünkü çocukların korunması yalnızca suç işlendikten sonra uygulanacak cezalardan ibaret değildir.

Kanunun 5. maddesinde çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını amaçlayan beş temel koruyucu ve destekleyici tedbir düzenlenmiştir:

- Danışmanlık tedbiri

- Eğitim tedbiri

- Bakım tedbiri

- Sağlık tedbiri

- Barınma tedbiri

Örneğin bir çocuğun dijital oyun kullanımı ciddi ölçüde kontrol dışına çıkmış, eğitimi ve günlük yaşamı belirgin biçimde bozulmuşsa ve ailesi gerekli desteği sağlayamıyorsa, koşulları oluştuğunda danışmanlık, eğitim veya sağlık tedbirleri gündeme gelebilir.

Ancak her uzun süre oyun oynayan çocuk hakkında mahkemece tedbir kararı verilmesi gerektiği de söylenemez.

Koruma ihtiyacının somut biçimde değerlendirilmesi, tedbirlerin çocuğun üstün yararına uygun ve ölçülü olması gerekir.

Buradaki amaç aileyi cezalandırmak değil, çocuğun zarar görmesini önlemek ve gerektiğinde aileye destek sağlamaktır.

Bir bilgisayar oyunu velayetin kaldırılmasına neden olabilir mi?

Kulağa abartılı gelebilir ama Türk Medeni Kanunu'nun çocukların korunmasına ilişkin hükümleri, ciddi tehlike hallerinde aile yaşamına hukuki müdahaleye imkân tanımaktadır.

TMK'nın 346. maddesine göre çocuğun menfaati ve gelişimi tehlikeye düştüğünde, anne baba bu duruma çare bulamıyor veya buna güçleri yetmiyorsa hâkim uygun koruma önlemlerini alabilir.

347. madde, daha ağır koşullarda çocuğun aile yanına veya kuruma yerleştirilmesine imkân tanımaktadır.

348. madde ise kanunda belirtilen şartların gerçekleşmesi ve daha hafif önlemlerin sonuçsuz kalması ya da yetersiz olacağının anlaşılması halinde velayetin kaldırılmasını düzenlemektedir.

Fakat bu hükümlerden hareketle, çocuğuna yetişkinlere yönelik oyun oynatan her ailenin velayetini kaybedebileceği sonucuna varılamaz.

Velayetin kaldırılması son derece ağır bir hukuki müdahaledir.

Ancak oyun bağımlılığı olarak ifade edilen ciddi sorunların, ağır ebeveyn ihmaliyle birlikte çocuğun sağlığını, güvenliğini veya gelişimini tehlikeye düşürdüğü istisnai durumlarda, çocuğun korunmasına yönelik aile hukuku tedbirleri gündeme gelebilir.

Buradaki hukuki mesele oyun değil, çocuğun üstün yararının korunmasıdır.

2026 yılında oyun platformları için getirilen yeni düzenleme ne anlama geliyor?

Dijital oyunlara ilişkin hukuki tartışmalar artık yalnızca anne babaların sorumluluğuyla sınırlı değil.

2026 yılında kabul edilen 7578 sayılı Kanun'la, 5651 sayılı Kanun'a dijital oyun platformlarını ilgilendiren yeni hükümler eklenmiştir.

Kanunun ek 5. maddesiyle oyunların yaş kriterlerine göre derecelendirilmesine ilişkin yükümlülükler düzenlenmiş; usulüne uygun derecelendirilmeyen oyunların, en yüksek yaş kriterine göre sınıflandırılmaları şartıyla sunulabilmesine imkân tanınmıştır.

Ayrıca belirli erişim eşiğini aşan yurt dışı kaynaklı oyun platformlarının Türkiye'de temsilci belirlemelerine ilişkin yükümlülükler getirilmiştir.

Bu düzenleme, dijital oyun alanındaki sorumluluğun yalnızca kullanıcıya veya aileye bırakılamayacağını göstermesi bakımından önemlidir.

Ancak oyun platformlarına yönelik yükümlülüklerle ebeveynlerin cezai sorumluluğunu birbirine karıştırmamak gerekir.

Bir oyunun yetişkin yaş grubuna göre sınıflandırılması, o oyunu küçük yaştaki çocuğuna oynatan anne veya babanın otomatik olarak suç işlemiş sayılması sonucunu doğurmaz.

Yaş sınıflandırması, çocuğun korunmasına yönelik önemli bir uyarı ve denetim aracıdır. Ceza sorumluluğu ise ayrıca kanuni suç unsurlarının gerçekleşmesini gerektirir.

Anayasa yalnızca çocukların korunmasını değil, eğitim hakkını da güvence altına alıyor

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 41. maddesi, çocukların korunmasını anayasal bir yükümlülük olarak düzenlemektedir.

42. maddesi ise eğitim ve öğrenim hakkını güvence altına almaktadır.

Bu çerçevede çocuğun dijital oyun kullanımı sebebiyle eğitim hayatından fiilen uzaklaşması, temel ihtiyaçlarının ihmal edilmesi veya gelişiminin ciddi şekilde tehlikeye düşmesi yalnızca aile içi bir tercih meselesi olarak görülemez.

Öte yandan çocukların oyun oynama, dinlenme, eğlenme ve yaşlarına uygun kültürel faaliyetlere katılma hakları da bulunmaktadır.

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3, 17, 19 ve 31. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; çocuğun üstün yararı, uygun bilgiye erişimi, zararlı etkilerden korunması ve oyun hakkı arasında dengeli bir yaklaşım benimsenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla çözüm, bütün dijital oyunları yasaklamak değil, çocuğun yaşına, gelişimine ve ihtiyaçlarına uygun güvenli bir dijital ortam oluşturmaktır.

“Benim çocuğum oyundan etkilenmez” demek yeterli mi?

Anne babaların çocuklarına güvenmesi kuşkusuz önemlidir.

Ancak güvenmek ile denetimsiz bırakmak aynı şey değildir.

Henüz ilkokula devam eden bir çocuğun, yetişkinlere yönelik hazırlanmış dijital içerikleri değerlendirme konusunda bir yetişkinle aynı olgunluğa sahip olduğu varsayılamaz.

Bir çocuğun oyun içerisinde gördüğü davranışı gerçek hayatta mutlaka tekrarlayacağını söylemek de doğru değildir.

Asıl dikkat edilmesi gereken, çocuğun yaşına uygun olmayan içeriklerle karşılaşması, yabancılarla kontrolsüz iletişim kurması, uyku ve eğitim düzeninin bozulması veya günlük yaşamının oyun etrafında şekillenmeye başlamasıdır.

Böyle durumlarda anne babanın yaklaşımı yalnızca bilgisayarın fişini çekmekten ibaret olmamalıdır.

Çocukla konuşmak, oynadığı oyunu tanımak, yaş sınıflandırmasını incelemek, ebeveyn denetim araçlarını kullanmak ve gerektiğinde uzman desteği almak çok daha sağlıklı sonuçlar sağlayabilir.

Peki, anne babalar hangi durumlarda gerçekten sorumlu tutulabilir?

Hukuki değerlendirme bakımından birbirinden farklı üç durum düşünülebilir.

Birinci durum: Anne veya baba, çocuğunun yaşına uygun olmayan bir oyun oynadığını bilmekte ancak bunun dışında kanuni yükümlülüklerin ihlal edildiğini gösteren bir olgu bulunmamaktadır.

Bu durumda yalnızca oyunun yaş sınıflandırmasından hareketle cezai sorumluluk sonucuna varılamaz.

İkinci durum: Çocuğun eğitim, bakım veya gelişim ihtiyaçları ciddi biçimde ihmal edilmekte, aile bu sorunlara rağmen yükümlülüklerini yerine getirmemektedir.

Bu durumda somut koşullara göre aile hukuku ve çocuk koruma tedbirleri, ayrıca kanuni unsurların gerçekleşmesi halinde TCK 233 yönünden değerlendirme yapılabilir.

Üçüncü durum: Çocuğa TCK 226 kapsamında müstehcen nitelikte olduğu belirlenen içerikler bilerek verilmekte veya gösterilmekte ya da çocuğa yönelik başka suç teşkil eden davranışlar gerçekleştirilmektedir.

Bu durumda fiilin hukuki niteliğine göre ilgili ceza hükümlerinin uygulanması söz konusu olabilir.

Dolayısıyla hukuki sorumluluğun belirlenmesinde belirleyici olan yalnızca oyunun ismi veya yaş uyarısı değil; içeriğin niteliği, ebeveynin davranışı, ihmalin boyutu ve kanunun aradığı diğer unsurlardır.

Sonuç: Çocuğun odasının kapısını kapatmak, sorumluluğu ortadan kaldırmaz

Yıllarca anne babalara çocuklarının kimlerle arkadaşlık ettiğini, nerelere gittiğini ve hangi ortamlarda bulunduğunu bilmeleri gerektiği anlatıldı.

Bugün aynı soruları dijital dünya için sormanın zamanı geldi.

Çocuğumuz hangi oyunu oynuyor?

Bu oyun hangi yaş grubu için hazırlanmış?

İçerisinde şiddet, cinsellik veya çocuğun gelişimine uygun olmayan başka içerikler var mı?

Oyun sırasında kimlerle konuşuyor?

Oynadığı oyun eğitiminin, uykusunun veya günlük yaşamının önüne geçiyor mu?

Belki de en önemli soru şu:

Çocuğumuzun bilgisayar başında sessizce oturmasını, onun güvende olduğuna dair yeterli bir işaret olarak mı görüyoruz?

Hukuk, her yanlış ebeveyn kararını cezalandırmaz. Zaten cezalandırmamalıdır da.

Ancak anne babanın sorumluluğu da çocuğa bilgisayar, telefon veya oyun konsolu satın almakla sona ermez.

Çocuğa sunulan dijital dünyanın onun yaşına ve gelişimine uygun olup olmadığını gözetmek, ebeveynliğin giderek daha önemli hale gelen bir parçasıdır.

Unutulmamalıdır ki çocuğun korunması, yalnızca başına kötü bir olay geldiğinde hatırlanacak bir yükümlülük değildir.

Bir çocuğun ekran karşısında yalnız olması, her zaman odasında tek başına olduğu anlamına gelmez.

Ve bazen bir anne babanın çocuğuna sorabileceği en önemli soru, “Bugün okulda ne yaptın?” kadar basittir:

“Bugün hangi oyunu oynadın, bana da anlatır mısın?”

Av. Aytaç ER

Adana Barosu

Bu yazı, dijital oyunlar karşısında çocukların korunması ve ebeveynlerin hukuki sorumluluğuna ilişkin genel bir değerlendirme niteliğindedir. Her somut olay, yürürlükteki mevzuat ve kendine özgü koşulları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.