Şüpheli şahıs; kaçma veya delilleri ortadan kaldırma, gizleme veya değiştirme veya tanıklar üzerinde baskı yapma girişiminde bulunma ihtimali olduğu, bunun yanında suçun “katalog suç” olduğu ve adli kontrol tedbiri yetersiz kalacağı için tutuklanıyor. Tutuklanan şüpheli tüm bildiklerini anlatmak istiyor ve bildiğini söylediği her şeyi anlatıyor.
Kamuoyunda “etkin pişmanlık” olarak bilinen bu ifadenin, etkin pişman olandan CMK m.147’ye ve m.148’e uygun alınması gerekir.
İfade sırasında, şüphelinin yanında kendi avukatı veya talebi üzerine baronun tayin ettiği avukat hazır bulunuyor.
Şüpheli, gizleyebileceği veya karartabileceği bir delil kalmadığı gerekçesiyle serbest bırakılıyor.
Tutuklunun, avukatı ile verdiği etkin pişmanlık ifadesi CMK m.148’e uygun sayılır mı?
Şüpheli şahıs serbest kalmak için ifade verdiğinde, “özgür irade” unsuru zedelenir mi?
Özgür irade zedelenerek elde edilen deliller hakkında; Anayasa m.38/5’de güvence altına alınan “kimsenin kendi veya yakınları aleyhine beyanda bulunma ve delil göstermeye zorlanamayacağı” prensibi ile şüphelinin kimliği dışında sorulan soruları doğru cevaplandırma yükümlülüğü bulunmadığı da gözetilerek, CMK m.147, m.148, m.206/2-a ve m.217/2 nedeniyle “hukuka aykırı delil” nitelendirmesi gündeme gelebilir.
Mahkeme sorgusunda aynı beyanda bulunan ve bu beyanı somut delillerle de desteklenen sanığın, soruşturma aşamasında etkin pişmanlık kapsamında verdiği ifade geçerli sayılır.
Mahkeme sorgusunda sanığın özgür iradesinin olduğu söylenebilir mi, tekrar tutuklanma korkusu olmaz mı? Savcı, sanığın ifade değiştirdiği gerekçesiyle tekrar tutuklanmasını isterse, sonuç değişir mi?
Tekrar tutuklanma baskısı, sanığın iradesini gölgeleyebilir. Aynı dosyada bulunan diğer etkin pişman sanıklar üzerinde de baskı oluşmasına yol açabilir. Tekrar tutuklanmaktan korkan diğer sanık da özgür iradesi ile beyanda bulunamayabilir, yani tekrar tutuklanma korkusu sanıkta caydırıcı etkiye neden olabilir.
Sadece hukuk hakimine tanınmış “kanun boşluğunu doldurma ve kural koyma” yetkisinin, ceza muhakemesinde yeri yoktur. Bir temel hak veya hürriyet, ancak kanunla sınırlanabilir. Aksinin kabulü, Anayasa m.13’e aykırıdır. Ceza muhakemesinde hukuka uygunluk zemini çok önemlidir. Bu sebeple; “hukuka aykırı delil” konusunu düzenleyen Anayasa m.38/6, CMK m.206/2-a, m.217/2, m.230/1-b ve m.289/1-i hükümleri her zaman gözönünde bulundurulmalıdır.
Sonuç olarak;
Şüpheli; tutuklanma baskısından kurtulmak veya tahliye olabilmek için ifade verebilmektedir ki, özgür iradesi ile ifade verdiği ve anlattıkları somut vaka ile delillerle desteklendiği takdirde hukuki sorun gözükmez.
CMK m.171/1 saklı kalmak kaydıyla, kovuşturma aşamasında değerlendirilecek olan etkin pişmanlık hükümleri ile tutuklama tedbirini düzenleyen CMK m.100’ün 2-b bendi ve 3. fıkrası nedeniyle; suçu kabule, suçu ve faillerini ayrıntılarını anlatmaya, suç ortaklarının ve suça konu eşyanın yakalanmasına veya örgütlü suçlarda verdiği bilgilerle suçun aydınlatılmasını örgütün dağılmasına veya mensuplarının yakalanmasını sağlamaya veya örgütün yapısı ve faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili bilgiye yönelik ifade ve ek ifadelerin, özgür iradeye dayanmak, somut vaka ve delillerle desteklenmesi halinde, koruma tedbirlerini hafifletilmesi veya kaldırılması dikkate alınabilir.
Ceza yargılamasının amacı maddi gerçeğe ulaşmaktır. Suç faillerine ve delillere ulaşmak, soruşturma aşamasında şüphelilerin hakları korunarak, keyfiliğin de önüne geçilebilmesi için, etkin pişmanlık konusunda ayrıntılı bir düzenlemeye ihtiyaç vardır. Ceza muhakemesini düzenleyen kurallar şekle bağlı olup, usuli güvenceleri öngördüğü takdirde, temel hak ve hürriyetleri koruma ve maddi gerçeğe ulaşma yolunda hukuka uygunluk kriteri gerçekleşir. Nitekim Alman Hukukçu Jhering’in dediği gibi, “şekil keyfiliğin can düşmanı özgürlüğün ikiz kardeşidir”.
Next