Next
1. SORUN
Kaydına icra dairesince yakalama şerhi konulan araç, kolluk tarafından trafikten men edilerek otoparka çekilmekte ve durum en yakın icra müdürlüğüne bildirilmektedir. Bu aşamadan sonra uygulamada iki temel soru ortaya çıkmaktadır:
1. Kaldırma sorusu: Haciz devam ederken alacaklının salt "yakalamanın kaldırılması" talebi, muhafaza amaçlı yakalamayı kaldırmaya yeter mi?
2. Teslim sorusu: Yakalama kaldırıldığında araç borçluya kim tarafından teslim edilir? Borçlu, şerhin kalktığını görerek aracı otoparktan kendiliğinden alabilir mi?
Bu makalede her iki soru; İİK m.88/2, m.106/4, m.110 ve m.115/5 hükümleri, yürürlükteki yönetmelik ve tarifeler, Adalet Bakanlığı görüşleri ve yargı kararları ışığında incelenmektedir.
2. KISA CEVAP
Kaldırma:
• Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında geçerli bir satış talebi için muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve giderlerin peşin yatırılması zorunludur (İİK m.106/4). İcra müdürlüğünce satış yapılabilmesi için ise satış talebi üzerine mahcuzun (aracın) muhafaza altına alınması veya ihale alıcısına teslime hazır hale getirilmesi gerekir (İİK m.88/2).
• Geçerli bir satış talebi varken muhafazadan vazgeçilmesi; alacaklının devam eden satış iradesiyle bağdaşmayacağı gibi İİK m. 88/2'de ifade edilen satış talebi üzerine mahcuzun muhafaza altına alınması veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilmesi hükmüyle de bağdaşmaz. Satış talebi mevcut iken muhafazanın (veya ihale alıcısına teslim edilebilir halin) devamı gerekir. Bu nedenle muhafaza, alacaklının salt yakalamanın kaldırılması veya muhafazadan vazgeçme talebiyle değil; ancak satış talebini geri alması ile birlikte muhafazadan vazgeçmesiyle ya da borcun ödenmesi, haczin kalkması veya mahkeme kararı gibi bir nedenle kaldırılır. İcra müdürü, "yakalamanın kaldırılması istendi, demek ki muhafazadan vazgeçildi, demek ki satıştan da vazgeçildi" şeklinde zincirleme bir yorumla vazgeçme iradesi üretmemelidir. Kanun koyucu m.106/5 ve m.106/6 hükümlerinde "satış talebi vaki olmamış sayılır" karinesini yalnızca giderlerin yatırılmaması hâline bağlamıştır; bunun dışında satıştan vazgeçmeye ilişkin bir karine öngörmemiştir.
• Buna karşılık satış talebinin geri alınması, muhafazadan veya kıymet takdirinden vazgeçmeyi de gerektirir diyemeyiz; İİK m.110 ve m.115/5 doğrudan satış talebinin geri alınmasını düzenlemektedir.
• Satış talebi (yeniden satış isteme hakkı yitirilmeksizin) yalnızca bir defa ve teklif verme başlamadan önce geri alınabilir; süresinde yenilenmezse haciz kalkar ve alacaklı haciz ile muhafaza giderlerinden sorumlu olur (İİK m.110, m.115/5).
Teslim:
• İcra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim işlemleri yapılmamışsa, teslim kolluk kuvvetlerince yapılır (Adalet Bakanlığı, 12.01.2023 tarihli görüş).
• İcra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim işlemleri yapılmışsa, teslim icra dairesince yerine getirilir.
Ortak sonuç: Her iki aşamada da borçlu aracı otoparktan kendiliğinden alamaz. Teslim, aşamasına göre kolluğun veya icra dairesinin işlemiyle gerçekleşir.
3. YAKALAMA, MUHAFAZA VE SATIŞ TALEBİ İLİŞKİSİ
3.1. Yakalama şerhi muhafazanın infaz aracıdır
Muhafazanın hukuki dayanağı yakalama şerhi değil, haciz ve muhafaza talebi üzerine verilen icra kararıdır. Yakalama şerhi, bu kararın kolluk eliyle yerine getirilmesi için konulan bir araçtır: kolluğa "görüldüğü yerde yakala ve muhafaza altına al" talimatı verir. Araç yakalanıp otoparka bırakıldığında şerh infaz edilmiş ve kolluğa yönelik işlevini tamamlamıştır.
3.2. İİK m.88/2 ile m.106/4'ün farklı işlevleri
İki hüküm birlikte uygulanmakla birlikte kapsamları ve işlevleri farklıdır:
• Kapsam: İİK m.88/2, sicile kayıtlı motorlu kara araçları dâhil tüm taşınır mallar için geçerlidir. İİK m.106/4 ise yalnızca sicile kayıtlı motorlu kara araçları için geçerlidir.
• İşlev: İİK m.88/2, icra müdürlüğünce yapılacak satışa ilişkin bir düzenlemedir: haczedilmiş ancak muhafaza altına alınmamış mallar satış talebi üzerine muhafaza altına alınır veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilir, aksi takdirde satış yapılamaz. İİK m.106/4 ise alacaklının geçerli bir satış talebinin varlığına ilişkindir: motorlu kara araçlarında geçerli bir satış talebi için muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve tarifede belirlenen giderlerin tamamının birlikte ve peşin yatırılması zorunludur.
• Amaç: m.106/4'ün gerekçesine göre bu düzenlemeyle motorlu kara araçlarının satışının hızlı bir şekilde yapılması amaçlanmıştır.
Bu çerçevede, kesin hacizde araç bakımından yapılan 106/4 talebi, aracın muhafazasını, dolayısıyla yediemine teslimini de kapsar. Kolluk bildiriminden sonra icra dairesi, alacaklıdan ayrıca yediemine teslim talebi almaksızın fiili haciz, kıymet takdiri ve yediemine teslim işlemlerini yerine getirir.
3.3. Vazgeçme ilişkisi tek yönlüdür
a) Geçerli satış talebi varken muhafazadan vazgeçilemez.
Satışa hazırlık kapsamında yapılan muhafaza, İİK m.88/2 uyarınca satışın ön koşuludur. Geçerli bir satış talebi devam ederken muhafazadan vazgeçilmesi satışı imkânsız hâle getirir. Bu nedenle satış talebinden vazgeçilmeden muhafazadan vazgeçilemez. Daha doğrusu geçerli bir satış talebi varken alacaklının muhafazadan vazgeçme talebi karşılanamaz (İİK m 88/2 karşısında yerine getirilemez). Alacaklı hem satış talebinin mevcut olmasını hem de satışa konu mahcuzun muhafaza altına alınmamasını isteyemez, istese de talebin reddi gerekir.
b) Satış talebinden vazgeçmek için muhafazadan vazgeçmek gerekmez.
İİK m.110/1 ve m.115/5 hükümleri doğrudan satış talebinin geri alınmasını düzenlemekte; bunun için muhafazadan veya kıymet takdirinden de vazgeçilmesini aramamaktadır. m.106/4'teki birliktelik, talebin yapılmasına ve giderlerin yatırılmasına ilişkindir; geri alma için bir birliktelik şartı öngörülmemiştir. Dolayısıyla alacaklı satış talebini geri alabilir; bu durumda muhafaza, haciz devam ettiği sürece sürebilir.
c) Sonuç
• Geçerli satış talebi varken muhafazanın sonlandırılması için alacaklının satış talebini geri alması ve muhafazadan vazgeçmesi gerekir.
• İcra müdürü, "yakalamanın kaldırılması istendi veya muhafazadan vazgeçildi, demek ki satış talebi de geri alındı" şeklinde bir yorumla geri alma iradesi üretmemelidir. Geri alma, haczin kalkmasına varabilen sonuçları olan bir taraf işlemidir; açık ve tereddütsüz bir beyanla yapılmalıdır. Kanun koyucu "satış talebi vaki olmamış sayılır" sonucunu yalnızca giderlerin yatırılmaması veya tamamlanmaması hâllerine bağlamıştır (m.106/5, m.106/6).
• Geçerli bir satış talebi bulunmuyorsa (satış talebi hiç yapılmamış, m.106/5 veya m.106/6 uyarınca vaki olmamış sayılmış ya da ihtiyati hacze dayalı yakalamada olduğu gibi satış talebi istenemiyorsa), doğrudan muhafazadan vazgeçilebilir.
3.4. Satış talebinin geri alınmasının sınırları ve sonuçları
• Bir defa sınırı: Hacizli malın satılması yönündeki talep yalnızca bir defa geri alınabilir (İİK m.110/1). Ancak bu hüküm, hiçbir şekilde alacaklının satıştan vazgeçme hakkını ortadan kaldırmamakta, ancak alacaklının yeniden satış isteme hakkını yitirmeksizin sadece bir kez satış talebini geri alabileceğini düzenlemektedir. Diğer bir ifadeyle, kuralla bir kez satış talebinde bulunduktan sonra satış talebini geri alan ve yeniden satış talebinde bulunan alacaklının satıştan tekrar vazgeçmesi değil, sadece yeniden satış talebinde bulunması yasaklanmaktadır (Anayasa Mahkemesi Kararı).
• Teklif verme sınırı: Satış talebi teklif verme başladıktan sonra geri alınamaz (İİK m.115/5). Bu aşamadan sonra muhafazadan vazgeçilmesi de mümkün değildir. Teklif verme süresinin bitimine kadar borcun tamamen ödenmesi hâlinde ise satış durdurulur.
• Haczin kalkması: Geri alınan satış talebi kanuni süre içinde yenilenmezse haciz kalkar (İİK m.110/1).
• Gider sorumluluğu: Haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı, o mala yönelik haciz ve muhafaza giderlerinden sorumlu olur (İİK m.110/3).
• Yenileme: Değerlendirme: Araç bakımından yenilenen satış talebinin de m.106/4 koşullarını taşıması gerekir.
Taksit anlaşmalarında alacaklının amacı genellikle haczi kaydi olarak korurken aracın borçluya bırakılmasıdır. Bu durumda alacaklının satış talebini geri aldığını ve muhafazadan vazgeçtiğini açıkça beyan etmesi gerekir; alacaklıdan alınacak beyanda yukarıdaki sonuçların belirtilmesi, sonradan doğabilecek şikâyetleri önler.
4. UYGULANACAK MEVZUAT
4.1. Kanun hükümleri
İİK m.88/2: [...] Haczedilmiş ancak muhafaza altına alınmamış mallar satış talebi üzerine muhafaza altına alınır veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilir, aksi takdirde satış yapılamaz. Sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından 106 ncı madde hükmü saklıdır.
İİK m.88 son fıkra: İcra müdürlüklerinin talebi üzerine kolluk kuvvetleri tarafından yakalanan araçlar, en geç üç iş günü içinde en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir. Aracı teslim alan icra müdürlüğü, aracın yakalanmasını isteyen icra müdürlüğüne bildirimde bulunur.
İİK m.106 (7343 sayılı Kanunla değişik):
(1) Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir. [...]
(3) Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur.
(4) Sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve bunlara ilişkin giderlerin tamamının birlikte ve peşin olarak yatırılması zorunludur.
(5) Kıymet takdiri ve satış giderlerinin, sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından ilaveten muhafaza giderinin tamamı, satış talebiyle birlikte peşin olarak yatırılmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır.
(6) Yukarıdaki fıkralar uyarınca satış talebiyle birlikte peşin olarak yatırılan miktarın satış işlemleri sırasında yetersiz kaldığı anlaşılırsa icra müdürü tarafından satış isteyene on beş günlük süre verilir ve bu sürede eksik miktar tamamlanmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır.
m.106/4'ün gerekçesi: "Dördüncü fıkrayla, sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından kıymet takdiri, muhafaza ve satış talebinin birlikte yapılması ve bunlara ilişkin giderlerin birlikte ve peşin olarak yatırılması zorunluluğu getirilmektedir. Böylece motorlu kara araçlarının satışı hızlı bir şekilde yapılabilecektir."
İİK m.110:
(1) Bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya talep geri alınıp da kanuni müddet içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. Hacizli malın satılması yönündeki talep bir defa geri alınabilir.
[...]
(3) Birinci fıkra gereğince haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı o mala yönelik olarak, haczin konulması ve muhafazası gibi tüm giderlerden sorumlu olur.
İİK m.115/5: Satış talebi teklif verme başladıktan sonra geri alınamaz. Teklif verme süresinin bitimine kadar borcun tamamen ödenmesi hâlinde satış durdurulur.
İİK m.88/a/1: Muhafaza işleminin dayanağı olan haciz kalkmış olup da yedieminde bulunan mallar, takibin yapıldığı yer icra dairesince bu madde uyarınca resen tasfiye edilir.
İİK m.59/1 (ilk cümle): Takip masrafları borçluya aittir.
4.2. Yediemin otoparklarına uygulanacak yönetmelik
Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği (RG 23.08.2016/29810) m.44 uyarınca yürürlüktedir. Ancak geçici 1. maddesine göre lisanslı yediemin depoları faaliyete geçinceye kadar mevcut depo ve garajlardaki muhafaza işlemlerine, mülga 13.07.1987 tarihli ve 19516 sayılı Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelik ve onun ücret tarifesi çerçevesinde devam olunur. Adalet Bakanlığının 04.07.2024 tarihli ve 4799 sayılı görüş yazısında da ülke çapında lisanslı olarak hizmete geçmiş yediemin deposu bulunmadığı belirtilmektedir.
Mülga 1987 tarihli Yönetmeliğin ilgili hükümleri:
Madde 7 (Malların girişi): Mahcuz mal, memur tarafından düzenlenen ve 22 nci maddede belirtilen giriş makbuzu mukabilinde depo veya garaja alınır ve "Depo ve Garaj Emanet Defteri"ne kaydı yapılır.
Madde 8 (Malların çıkışı): Mahcuz mal, muhafaza hitamında ilgili icra dairesinin yazısında belirtilen şahsa kimliğini ispata yarayan belge mukabilinde ve 23 üncü maddede belirtilen çıkış makbuzu düzenlenerek memur tarafından teslim edilir.
Madde 27: Depo ve garajlarda muhafaza edilecek mahcuz malların bu yerlere getirilmesi, teslimi, yerleştirilmesi ve geri alınması işleri ilgili icra dairesince yerine getirilir. Bu işlere ait masraflar, icra dairesince alacaklıdan peşin alınan avanstan karşılanır.
Madde 28/4: Muhafaza ücreti ilgili icra dairesince muhafaza hitamında bu tarifeye göre hesap edilip, bu hususta alacaklıdan peşin alınan avanstan karşılanır [...]
4.3. Tarifeler
Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesi (RG 20.12.2025/33113, yürürlük 01.01.2026):
• m.1: Lisanslı yediemin depoları ile özel depo ve garajlarda muhafaza edilen mallar için uygulanır.
• m.3/2: Lisanslı yediemin depoları faaliyete geçinceye kadar muhafaza ücreti, Ek-1 tablosundaki muhafaza ücretlerinin yüzde sekseni üzerinden hesaplanır. Çekici, nakliye, hamaliye ve çilingir ücretleri lisanslı depo bulunmayan yerlerde uygulanmaz.
• m.4: Ücret, mahcuz malın muhammen bedelinin yüzde otuzunu geçemez. Muhammen bedel altmış bin TL'nin üzerindeyse, aşan kısım için ücret aşan miktarın yüzde yirmisini geçemez.
Satış Giderleri Tarifesi (RG 20.12.2025/33113, yürürlük 01.01.2026):
• m.5/2: Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarına ilişkin satış gideri; aracın muhafazası, kıymet takdiri ve satış aşamasında yapılacak giderler esas alınarak belirlenmiştir.
Görüldüğü üzere, motorlu kara araçlarında muhafaza gideri, satış talebiyle birlikte alacaklıdan peşin alınan satış giderinin içindedir.
4.4. İİK m.88/a Tasfiye Yönetmeliği (RG 27.12.2025/33120)
Haczi tamamen kalkmış ve yedieminde kalmış mallar için "İcra ve İflâs Kanununun 88/A Maddesi Uyarınca Muhafazasına Gerek Kalmayan Malların Tasfiyesi Hakkında Yönetmelik" uygulanır. Yönetmeliğin m.13 hükmüne göre icra dairesi borçluya tebligat çıkarır; borçlu tebliğden itibaren on gün içinde tarifeye göre belirlenen yedieminlik ücretini ödeyerek malı teslim alabilir; mal tutanakla teslim edilir ve yakalama şerhinin kaldırılması için gerekli işlemleri icra dairesi yapar. m.21/2 uyarınca bu aşamada yedieminlik ücreti tasfiye masrafı olarak dosyadaki avanstan ve Bakanlık bütçesinden karşılanamaz.
5. ADALET BAKANLIĞI GÖRÜŞLERİ
5.1. İcra İşleri Dairesi Başkanlığı, 12.01.2023 tarihli ve 86420598-20/438 sayılı "Yakalamalı Araçlar hk." görüşü
Görüş, kolluk tarafından yakalanıp en yakın icra dairesine bildirilen araçlarda, icra dairesince fiili haciz ve kıymet takdiri yapılmadan önce borcun ödenmesi veya sair nedenlerle yakalamanın kaldırılması hâlinde aracın borçluya icra müdürlüğü vasıtasıyla mı, kolluk kuvvetlerince mi teslim edileceği sorusuna ilişkindir. Görüşün esası şudur:
[...] kolluk kuvvetleri tarafından 88'inci maddenin son fıkrasında belirtilen "... en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir." ibaresinin hukuken aracın icra müdürlüğüne fiilen teslim edildiği sonucunu doğurmadığı, buradaki amacın kolluk kuvvetlerince yakalanan aracın İİK'dan kaynaklanan icra işlemlerinin en yakın icra dairesi tarafından takip edilmesini, kolluk kuvvetleri ile icra müdürlüğü arasında koordinasyonun hızlı, sağlıklı ve kaliteli işlemesini sağlamak olduğu düşünülmektedir.
Bu itibarla; kayıtlarında yakalama bulunması nedeni ile kolluk kuvvetleri tarafından yakalamaya ilişkin tutanağın icra dairesine tesliminden sonra borcun ödenmesi veya alacaklının yediemine teslim talebi bulunmaksızın yakalamanın kaldırılmasına ilişkin talebi üzerine, icra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim işlemlerinin yapılmadığı hallerde teslimin kolluk kuvvetleri tarafından yapılmasının gerekeceği, aksi durumun borçlu üzerindeki (haciz, satış ve teslim harcı + otoparka gidiş vasıta ücreti vb.) icra masraflarının haksız olarak artışına neden olabileceği düşünülmektedir.
Değerlendirme:
• Borcun ödenmesi hâli bakımından sorun yoktur. Borç ödendiğinde haciz ve muhafazanın dayanağı ortadan kalkar; teslimin kolluk tarafından yapılması isabetlidir.
• Teslim yönünden isabetli ve pratik bir çözümdür. Kolluğun tutanağı icra dairesine göndermesi bir bildirimdir; araç, icra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim yapılıncaya kadar kolluğun geçici muhafazasındadır. Bu aşamada yakalama kaldırılırsa teslimi kolluğun yapması, borçluya gereksiz icra masrafı yüklenmesini önler ve taraf menfaatlerine uygundur.
• Kaldırma koşulu yönünden kesin hacizde İİK m.88/2 ve m.106/4 ile uyuşmamaktadır. Görüşteki "alacaklının yediemine teslim talebi bulunmaksızın yakalamanın kaldırılmasına ilişkin talebi" ifadesi, borcun ödenmediği ve haczin devam ettiği aşamada uygulanamaz. Kesin hacizde 106/4 uyarınca muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebi birlikte yapılmıştır ve bu talep yediemine teslimi de kapsar. Geçerli bir satış talebi varken de bu iradeyle çelişecek şekilde yalnızca muhafazadan vazgeçilmesi, İİK m. 88/2'de ifade edilen satış talebi üzerine mahcuzun muhafaza altına alınması veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilmesi hükmü karşısında yerine getirilemez. Bu nedenle muhafazanın sonlandırılması alacaklının aynı zamanda satış talebini de geri almasına bağlıdır; bu da İİK m.110/1 (yeniden satış talep etme hakkını kaybetmeden bir defa) ve m.115/5 (teklif verme başlamadan önce) sınırları içinde mümkündür (bkz. Bölüm 3.3 ve 3.4). Ayrıca araç muhafaza altına alındıktan sonra satış talebinden vazgeçilip muhafazadan vazgeçilmemiş ise (yakalama şerhi infaz edildiğinden) araç kaydındaki yakalama şerhinin kaldırılması tek başına aracın borçluya teslimini sağlamaz, bunun için muhafazadan da vazgeçilmesi gerekir.
5.2. İstanbul 20. İcra Dairesi / Gaziantep İcra Dairesi olayına ilişkin görüş
Bakanlık bu görüşünde, icra dairesinin kararına istinaden kolluk tarafından yakalanan araçların üç iş günü içinde en yakın icra dairesine teslim edilmesi gerektiğini belirtmiş ve şu değerlendirmeyi yapmıştır:
[...] yakalanan araçların öncelikle Gaziantep İcra Dairesi tarafından teslim alınarak haciz tutanağı düzenlenmesi, kıymet takdiri yaptırılması ve hukuki ve cezai sorumlulukları ihtar edilerek yediemine teslim edilmesi zorunludur. Somut olayda, İstanbul 20 nci İcra Dairesi tarafından Gaziantep İcra Dairesi istinabe edilmeden ve yapılan işlem hakkında icra dairesince teslim tutanağı düzenlenmeden yakalanan aracın takip dosyasında taraf olmadığı anlaşılan üçüncü kişiye teslim edilmesi için doğrudan Trafik Tescil Denetleme Şube Müdürlüğüne yazılması işleminin mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Değerlendirme: Bu görüş, haciz ve muhafaza devam ederken izlenecek yolu göstermektedir. Kolluk bildiriminden sonra icra dairesi aracı teslim alıp haciz tutanağı düzenlemek, kıymet takdiri yaptırmak ve yediemine teslim etmekle yükümlüdür. Esas icra dairesinin dahi bu süreci atlayarak trafik tescile yazı yazmak suretiyle aracı teslim ettirmesi mevzuata aykırıdır. 12.01.2023 tarihli görüşle birlikte okunduğunda ayrım şudur: muhafaza sürüyorsa icra dairesi aracı devralır; muhafaza icra devralmadan sona ermişse kolluk teslim eder.
5.3. 04.01.2013 tarihli "Yakalanan araçların teslimi" konulu yazı ve 09.01.2014 tarihli ve 82084579/147/695 sayılı görüş
2013 tarihli yazıda kolluğun yakalanan aracı, araç geçici olarak bir otoparka bırakılmışsa yakalama tutanağı ve teslim tesellüm tutanağı ile birlikte icra müdürlüğüne teslim etmesi; aracın en yakın icra müdürlüğüne teslimine kadar geçici muhafaza işlemlerinin kolluk görevlilerince yerine getirilmesi; aracı teslim alan icra müdürlüğünün fiili haciz için yetkili icra müdürlüğü ile irtibata geçmesi öngörülmüştür. 2014 tarihli görüşte de yakalanan aracın en yakın icra dairesine teslim edilmesi gerektiği ve yedieminin icra müdürünce belirleneceği belirtilmiş ayrıca yediemin olarak teslim mümkün olmadığı takdirde ulaşım için gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması ve icra hakiminin bilgisi dahilinde, yakalanan aracın özel yediemin deposu bulunan en yakın yediemine tesliminin uygun olacağı değerlendirilmiştir.
Değerlendirme: Bu yazılar, icra dairesi aracı fiilen devralıncaya kadar aracın kolluğun geçici muhafazasında olduğunu; fiili haczin ise devralmadan sonra icra dairesince yapılacak bir işlem olduğunu göstermektedir. 12.01.2023 tarihli görüş de bu kurgu ile uyumludur.
5.4. 03.11.2023 tarihli ve 86420598-392/10410 sayılı "İhtiyati Hacizde Yakalama Talebi" görüşü
Bakanlık; 106. maddedeki muhafaza talebini de içeren düzenlemenin kesinleşen takibe dayalı kesin haciz için öngörüldüğünü, ihtiyati haczin icra takip işlemi olmadığını, İİK'da ihtiyati hacizde yakalamaya ilişkin bir yasak da bulunmadığını belirterek, ihtiyati haciz aşamasında yakalama talep edilmesi hâlinde tarifedeki gerekli masrafın alınması gerektiğini değerlendirmiştir. Bu görüşten yola çıkıldığında ihtiyati hacze dayalı yakalamada muhafaza talebi, satış talebinden bağımsız tek başına bir taleptir denebilir. Ancak biz Bakanlığın bu konudaki görüşüne katılmıyoruz zira ihtiyati haczin icrası kapsamında İİK'nın 261/2. maddesi atfı ile uygulanması gereken İİK'nın 88/2. maddesinin son cümlesinde hacizli malların muhafazasına yönelik olarak sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından 106. madde hükmünün saklı olduğu düzenlenmektedir. İİK'nın 106/4. maddesine göre de sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması zorunludur. Bu haliyle sicile kayıtlı motorlu kara araçlarına ilişkin muhafaza işlemi yapılması satış aşamasına geçilmediği sürece mümkün değildir.
6. TESLİM: KİM, NASIL TESLİM EDER?
6.1. Belirleyici an: icra dairesinin fiili haciz ve yediemine teslim işlemi
Bakanlık görüşleri birlikte değerlendirildiğinde, aracın kimin hâkimiyetinde olduğunu belirleyen an, kolluğun aracı yakalaması değil, icra dairesinin fiili haciz ve yediemine teslim işlemini yapmasıdır.
• Birinci aşama – İcra dairesi henüz devralmamış: Kolluk aracı yakalamış, otoparka bırakmış ve tutanağı icra dairesine bildirmiştir; ancak icra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim yapılmamıştır. Araç kolluğun geçici muhafazasındadır. Yakalama (Bölüm 3'teki koşullarla) kaldırıldığında teslimi kolluk yapar.
• İkinci aşama – İcra dairesi devralmış: İcra dairesince fiili haciz yapılmış ve araç yediemine teslim edilmiştir. Artık icra dairesi yediemin aracılığıyla zilyettir. Muhafaza sona erdiğinde teslim, icra dairesince, yerine getirilir.
6.2. Her iki aşamada da borçlu aracı kendiliğinden alamaz
• Birinci aşamada otopark aracı kolluk adına tutmaktadır; araç ancak kolluğun teslim işlemiyle borçluya verilir.
• İkinci aşamada otopark aracı icra dairesi adına yediemin olarak tutmaktadır; araç ancak icra dairesince çıkarılabilir.
• Otoparkın, sistemde yakalamanın kalktığını görerek aracı kendiliğinden borçluya teslim etmesi her iki aşamada da mevzuata aykırıdır.
6.3. Teslimden önce yapılması gereken kontroller
• Araç üzerinde başka icra dosyalarından konulmuş yakalama veya muhafaza bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Tasfiye Yönetmeliğinin m.7/3 hükmü de başka dosyadan yakalama bulunması hâlinde o dosyadaki haczin devam edip etmediğinin sorulmasını öngörmektedir.
• Kolluk tarafından yapılacak teslimde de bu kontrol yapılmalıdır; aksi hâlde başka bir dosyanın muhafaza talebi boşa çıkabilir.
7. YEDİEMİN VE OTOPARK ÜCRETİ
7.1. İcra dairesinin devraldığı aşamada
• Hesaplama ve ödeme: Ücret icra dairesince tarifeye göre (lisanslı depo bulunmayan yerlerde %80 oranıyla ve muhammen bedelin 60 Bin TL'lik kısmı için %20 , üzerindeki kısım için ise %30'luk azami haddi gözetilerek) hesaplanır ve dosya üzerinden yediemine ödenir (1987 tarihli Yönetmelik m.28/4).
• Peşin ödeme: Muhafaza gideri, İİK m.106/4 uyarınca satış talebiyle birlikte alacaklı tarafından peşin yatırılmıştır.
• Nihai yük – kural: Muhafaza gideri takip masrafıdır ve nihai olarak borçluya aittir (İİK m.59). Borç ödenirken bu gider kapak hesabına dahil edilir.
• Haciz İİK m.110 uyarınca kalkmışsa: Haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı haciz ve muhafaza giderlerinden sorumludur (İİK m.110/3). Satış talebinin geri alınıp süresinde yenilenmemesi de bu sonuca yol açar.
• Haciz hukuka aykırı ise: Teslim yükümlülüğü malı haczettiren alacaklıya aittir; borçludan yediemin ücreti ödemesi beklenemez (Yargıtay HGK, 2017/4-1502 E., 2020/753 K.).
• İİK m.88/a tasfiye süreci başlamışsa: Tasfiye Yönetmeliğinin özel hükümleri uygulanır (bkz. Bölüm 4.4).
7.2. İcra dairesinin devralmadığı aşamada
Kolluğun geçici muhafazası döneminde doğan çekici ve otopark ücretinin hangi tarifeye göre hesaplanacağı ve kimden alınacağı, 12.01.2023 tarihli görüşte düzenlenmemiştir.
Değerlendirme: Yakalama alacaklının talebiyle yapılmış ve muhafaza gideri 106/4 uyarınca peşin alınmış olduğundan, bu dönemdeki ücretin de dosya üzerinden ödenip takip masrafı olarak değerlendirilmesi savunulabilir. Peşin yatırılan giderin kullanılmayan kısmının akıbeti de bu çerçevede belirlenmelidir.
8. YARGI KARARLARI VE TEFTİŞ TESPİTLERİ
8.1. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/4-1502, K. 2020/753, T. 13.10.2020
Haksız haciz sonucu muhafaza altına alınan mallar, haciz kaldırıldıktan sonra yedieminde kalmıştır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, malları teslim almayan borçlunun zararın artmasında müterafik kusurlu olduğunu kabul etmiş; yerel mahkeme direnmiş ve HGK direnme kararını onamıştır. HGK'ya göre yediemin deposundaki malların teslim alınması için yediemin ücreti ödenmesi gerekmekte olup, hukuka aykırı hacizde borçludan bu ücreti ödemesi beklenemez; yediemindeki malları borçluya teslim etme yükümlülüğü malları hukuka aykırı olarak haczettiren alacaklıya aittir.
Değerlendirme: Karar, haczin kalkmasıyla malın kendiliğinden borçluya geçmediğini ve yedieminden teslimin ayrı bir işlem ve masraf konusu olduğunu ortaya koymaktadır.
8.2. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/35, K. 2019/375
Suç eşyası olarak emniyetçe özel otoparka teslim edilen araç hakkında iade kararı verilmiş, ancak yediemin otopark ücreti ödenmeden aracı iade etmemiştir. HGK, malikin halefinin otopark ücretinden sorumlu olmadığına ve aracın bedelsiz olarak iadesine karar vermiştir.
Değerlendirme: Karar ceza muhakemesine ilişkin olmakla birlikte, malın iadesinin el koyan merciin kararıyla gerçekleştiğini ve yedieminin teslimi kendi alacağına bağlayamayacağını göstermesi bakımından önemlidir.
8.3. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/3475, K. 2018/9870 (rejim farkı)
Karar, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca trafikten men edilen bir araca ilişkindir. Daire, aracın icra marifetiyle bağlanıp otoparka çekilmediğini, bu nedenle Adalet Bakanlığı depo ve garaj tarifesinin uygulanmayacağını belirtmiştir.
Değerlendirme: KTK kapsamındaki trafikten menlerde teslim trafik biriminin işlemleriyle yapılır; icra yakalamasında ise icra rejimi uygulanır. Uygulamadaki "kendiliğinden alma" algısı büyük ölçüde bu iki rejimin karıştırılmasından kaynaklanmaktadır.
8.4. Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu tespiti
Teftiş Kurulunun icra ve iflas dairelerine ilişkin tespitlerinde, "hacizli-yakalamalı" şerhi nedeniyle trafikten men edilerek otoparka çekilen araçların görevli ve yetkili icra müdürlüklerince süresinde teslim alınmaması eleştiri konusu yapılmış ve teslim alma işleminin üç gün içinde yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
Not: Araştırma sırasında, bu makalede ele alınan iki soruyu (geçerli satış talebi varken salt yakalamanın kaldırılması talebinin muhafazayı kaldırıp kaldırmayacağı ve icra devralmadan önce teslimin kim tarafından yapılacağı) doğrudan çözen bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır. Varılan sonuçlar; kanun hükümlerine, Adalet Bakanlığı görüşlerine ve diğer ilgili yargı kararlarına dayanmaktadır.
9. UYGULAMADA İZLENMESİ GEREKEN YOL
9.1. Kaldırma aşaması
1. Borç ödenmişse: Yakalama ve haciz kaldırılır; teslim aşamasına geçilir. (Teklif verme süresinin bitimine kadar borcun tamamen ödenmesi hâlinde satış da durdurulur; İİK m.115/5.)
2. Haciz kaldırılmış veya düşmüşse (İİK m.110) ya da mahkeme kararı varsa: Yakalama kaldırılır; teslim aşamasına geçilir.
3. Geçerli satış talebi yoksa (satış talebi hiç yapılmamış, m.106/5 veya m.106/6 uyarınca vaki olmamış sayılmış ya da ihtiyati hacze dayalı yakalama söz konusu ise): Doğrudan muhafazadan vazgeçilebilir ve yakalama kaldırılarak teslim aşamasına geçilir.
4. Geçerli satış talebi varken alacaklı salt "yakalamanın kaldırılmasını" istemişse: Bu talep tek başına karşılanamaz; çünkü geçerli satış talebi varken muhafazadan vazgeçilemez (İİK m.88/2, m.106/4).
5. Satış talebinin geri alınması mümkün ve alacaklı bunu açıkça beyan etmişse: Muhafazadan vazgeçildiğinde yakalama kaldırılır; haciz kaydi olarak devam eder; teslim aşamasına geçilir.
6. Satış talebinin geri alınması mümkün değilse (teklif verme başlamışsa): Muhafazadan vazgeçilemeyeceğinden yakalamanın kaldırılması talebi reddedilir ve satış süreci devam eder. Borcun tamamen ödenmesi hâli saklıdır.
7. Açık bir geri alma beyanı yoksa: Dosyada peşin giderleri yatırılmış 106/4 talebi bulunduğundan süreç devam ettirilir: fiili haciz ve yediemine teslim yapılır, kıymet takdiri yaptırılır.
9.2. Teslim aşaması
1. Araç üzerinde başka dosyalardan yakalama veya muhafaza bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
2. İcra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim yapılmamışsa: Bakanlık görüş yazısı gereğince teslimin kolluk kuvvetlerince yapılır (12.01.2023 tarihli görüş).
3. İcra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim yapılmışsa: Yedieminlik ücreti tarifeye göre hesaplanıp dosyadan ödenir; teslim işlemi icra müdürlüğünce yerine getirilir. Araç başka bir icra dairesinin yetki alanındaysa istinabe yoluna gidilir.
4. Haczi kalkmış araç borçlu tarafından teslim alınmazsa İİK m.88/a ve Tasfiye Yönetmeliği hükümlerine göre tasfiye işlemlerine geçilir.
10. SONUÇ
• Muhafazanın hukuki dayanağı yakalama şerhi değil, haciz ve muhafaza talebi üzerine verilen icra kararıdır; yakalama şerhi bu kararın infaz aracıdır.
• İİK m.88/2 tüm taşınırlar için icra müdürlüğünce satış yapılabilmesinin koşulunu (muhafaza veya teslime hazır hâle getirme), İİK m.106/4 ise yalnızca motorlu kara araçları için alacaklının geçerli satış talebinin koşulunu (muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve giderlerin peşin yatırılması) düzenler.
• Satışa hazırlık kapsamında yapılan muhafazadan, geçerli bir satış talebi varken vazgeçilmesi satışı imkânsız hâle getireceğinden, satış talebi geri alınmadan muhafazadan vazgeçilemez. Buna karşılık İİK m.110 ve m.115/5 uyarınca satış talebinin geri alınması, muhafazadan veya kıymet takdirinden vazgeçmeyi gerektirmez.
• Bu nedenle haczedilen araçlarda muhafaza amaçlı yakalama, alacaklının salt yakalamanın kaldırılması talebiyle değil; satış talebini geri alması ve muhafazadan vazgeçmesiyle ya da borcun ödenmesi, haczin kalkması veya mahkeme kararı gibi bir nedenle kaldırılır. Satış talebi yalnızca bir defa ve teklif verme başlamadan önce geri alınabilir.
• Adalet Bakanlığının 12.01.2023 tarihli görüşündeki "alacaklının yediemine teslim talebi bulunmaksızın" ifadesi, kesin hacizde geçerli bir 106/4 talebi bulunan hâllerde uygulanamaz; geçerli satış talebinin bulunmadığı hâllerde (örneğin ihtiyati hacze dayalı yakalamada) anlamını korur.
• Teslim bakımından aynı görüşün çözümü isabetli ve taraf menfaatlerine uygundur: İcra dairesince fiili haciz ve yediemine teslim yapılmamışsa teslimi kolluk, yapılmışsa icra dairesi yapar.
• Her iki aşamada da borçlu aracı otoparktan kendiliğinden alamaz; otoparkın sistemde şerhin kalktığını görerek aracı teslim etmesi mevzuata aykırıdır.
Arb. Özgür KOCA
İcra Müdürü
Yararlanılan Kaynaklar
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.59, m.88, m.88/a, m.106, m.110, m.115
• 7343 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (RG 30.11.2021/31675) ve m.106/4'e ilişkin madde gerekçesi
• Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği (RG 23.08.2016/29810), m.44, geçici m.1
• Mahcuz Malların Muhafaza Edileceği Adalet Bakanlığı Depo ve Garajlarının Çalıştırılmasına Dair Yönetmelik (RG 13.07.1987/19516, mülga), m.7, 8, 27, 28
• İcra ve İflâs Kanununun 88/A Maddesi Uyarınca Muhafazasına Gerek Kalmayan Malların Tasfiyesi Hakkında Yönetmelik (RG 27.12.2025/33120)
• Lisanslı Yediemin Depoları Yönetmeliği Ücret Tarifesi (RG 20.12.2025/33113)
• Satış Giderleri Tarifesi (RG 20.12.2025/33113)
• Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı, 12.01.2023 tarihli ve 86420598-20/438 sayılı "Yakalamalı Araçlar hk." görüşü
• Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı, 03.11.2023 tarihli ve 86420598-392/10410 sayılı "İhtiyati Hacizde Yakalama Talebi" görüşü
• Adalet Bakanlığı, 04.07.2024 tarihli ve 4799 sayılı yediemin ücreti hakkındaki görüş
• Adalet Bakanlığı, İstanbul 20. İcra Dairesi / Gaziantep İcra Dairesi olayına ilişkin "Yakalanan araçların, esas icra dairesi tarafından doğrudan trafik tescil şube müdürlüğüne yazılan yazı ile üçüncü şahıslara teslim yapılamayacağı" görüşü
• Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü, 09.01.2014 tarihli ve 82084579/147/695 sayılı görüş
• Adalet Bakanlığı, 04.01.2013 tarihli "Yakalanan araçların teslimi" konulu yazı
• Yargıtay HGK, E. 2017/4-1502, K. 2020/753, T. 13.10.2020
• Yargıtay HGK, E. 2017/35, K. 2019/375
• Yargıtay 13. HD, E. 2016/3475, K. 2018/9870
• Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu, İcra ve İflas Daireleri tespitleri
