I. GİRİŞ
Sigorta uygulamasında özellikle yangın, hırsızlık, pert ve yüksek bedelli kasko dosyalarında görevlendirilen "hasar araştırma" şirketleri, uzun süredir mevzuatta tanımsız bir alanda faaliyet göstermekteydi. Araştırmacıların sigortalılara uzun sorgular yönelttiği, hasar tutarı hakkında görüş bildirdiği, hatta raporlarının ret kararlarının fiilî dayanağı hâline geldiği uygulamada sıkça gözlemlenmekteydi. Temmuz 2026'da bu alan iki adımda düzenlenmiştir: Önce 23 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle Sigortacılık Destek Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'e "hasar araştırmacısı" tanımı ve 8/B maddesi eklenmiş; ardından Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK), 29 Temmuz 2026 tarihli ve 1846 sayılı Kurul Kararı ile 2026/01 sayılı "Hasar Araştırmacıları Hakkında Kurum Sirküleri"ni yayımlayarak yetki sınırlarına ilişkin tereddütleri gidermiştir.
Bu çalışmada; yönetmelik değişikliğinin ve sirkülerin getirdiği çerçeve incelenmekte, eksper-araştırmacı ayrımının hukuki sonuçları değerlendirilmekte ve düzenlemenin tazminat uyuşmazlıklarına muhtemel etkileri ele alınmaktadır. Baştan ifade etmek gerekir ki, kanaatimizce 2026/01 sayılı sirküler — Kurumun bir hafta sonra yayımladığı ve tahkim başvurularını eksper raporunun tamamlanması koşuluna bağlayan 2026/02 sayılı sirkülerine yönelttiğimiz eleştirilerin aksine — sigortalıyı koruyan isabetli bir düzenlemedir.
II. YÖNETMELİK DEĞİŞİKLİĞİNİN GETİRDİĞİ ÇERÇEVE (m. 8/B)
23 Temmuz 2026 tarihli değişiklikle hasar araştırma faaliyeti ilk kez kapsamlı biçimde düzenlenmiştir. Öne çıkan unsurlar şunlardır:
A. Tanım
Hasar araştırmacısı; tazminat talebine ilişkin olarak hasarın nedeni ve kapsamının, zararın niteliği ve miktarının tespiti ile sigorta suistimali bulunup bulunmadığının incelenmesi amacıyla hizmet sunan gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır. Tanımdaki bu geniş ifade, aşağıda görüleceği üzere sirkülerle daraltılarak suistimal ve şüpheli hasar incelemesine hasredilmiştir.
B. İzin ve Nitelik Şartları
Sigorta şirketi çalışanları dışında hasar araştırmacılığı SEDDK iznine bağlanmıştır. Gerçek kişiler için en az iki yıllık yükseköğretim mezuniyeti, sektörde hasar işlemlerinde en az iki yıl deneyim, SEGEM eğitiminin başarıyla tamamlanması ve belirli suçlardan hükümlü olmama şartları aranmakta; tüzel kişilerde imza yetkililerinin izinli gerçek kişi olması gerekmektedir.
C. Objektiflik Yükümlülüğü ve Yaptırım
Araştırmacılar kanaatlerini somut bilgi ve belgeye dayandırmak zorundadır. Gerekli incelemeyi yapmayan, taraflı karar veren veya ilgili tarafları suçlayıcı tutum gösteren araştırmacının izni SEDDK tarafından iptal edilebilecektir. Uygulamada sigortalıların en çok yakındığı baskıcı sorgu pratiği bakımından bu hüküm önemli bir güvencedir.
D. Geçiş Hükmü
Hâlihazırda faaliyette olan araştırmacılara 8/B hükümlerine uyum için 31.12.2026 tarihine kadar süre tanınmış; mevcut araştırmacılar için mezuniyet şartına şartlı muafiyet getirilmiştir.
III. SİRKÜLERİN İKİ TEMEL AÇIKLAMASI
2026/01 sayılı Sirküler iki temel esası açıklığa kavuşturmuştur: Birincisi, hasar araştırmacılarının yetki, sorumluluk ve görev alanları sadece sigorta suistimali ve şüpheli hasarları incelemekle sınırlıdır. İkincisi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu uyarınca "sigorta konusu risklerin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarını, nedenlerini ve niteliklerini belirleme ve mutabakatlı kıymet tespiti, ön ekspertiz ve hasar gözetimi gibi işleri yapma" yetkileri münhasıran sigorta eksperlerine tanınmıştır ve hasar araştırmacılarının bu alanda yetkisi bulunmamaktadır.
Sirkülerin önemi şuradadır: Uygulamada araştırmacı raporları fiilen birer "ikinci ekspertiz raporu" gibi kullanılabilmekte; "hasar beyan edilen şekilde oluşmamıştır", "talep edilen bedel fahiştir" gibi doğrudan ekspertiz alanına giren değerlendirmelere araştırmacı raporlarında rastlanabilmekteydi. Sirküler sonrasında bu tür değerlendirmeler açık bir yetki aşımıdır. Eksperlik, 5684 sayılı Kanun sistematiğinde ruhsata bağlı ve tarafsızlık yükümlülüğü olan düzenlenmiş bir meslek iken; araştırmacılık, yönetmelikle çerçevelenen ve görev alanı suistimal incelemesiyle sınırlı bir destek hizmetidir. Hasarın miktarı, nedeni ve niteliği ancak eksper raporuyla belirlenebilir.
IV. AYRIMIN HUKUKİ SONUÇLARI
A. Araştırmacı Raporunun Delil Değeri
Araştırmacı raporu, ancak suistimal veya şüpheli hasar iddiası yönünden bir inceleme değeri taşır; hasar miktarına ilişkin tespitleri yetki alanı dışındadır. Buna göre, ret veya indirim kararının dayanağı bir "araştırma raporu" ise, rapordaki hangi tespitin hangi yetkiyle yapıldığı sorgulanmalı; miktara ilişkin tespitlerin sirküler karşısında yetki aşımı oluşturduğu itiraz ve tahkim aşamalarında işlenmelidir.
B. İspat Yükü
Suistimal iddiasında ispat yükü sigortacıdadır. Araştırmacının soyut "kanaati" yeterli olmayıp, yönetmelik gereği kanaatlerin somut bilgi ve belgeye dayanması zorunludur; teminat dışılığın ispatına ilişkin TTK m. 1409/2 kuralı burada da geçerlidir. Soyut şüpheye dayalı ret veya indirim kararlarının tahkim ve yargı denetiminde ayakta kalması beklenmemelidir.
C. Ödeme Süreleri
"Araştırma sürüyor" gerekçesi ödeme sürelerini uzatmaz. Trafik sigortasında KTK m. 99 uyarınca gerekli belgelerin tesliminden itibaren sekiz iş günü; diğer branşlarda TTK m. 1427/2 uyarınca araştırmalar tamamlanınca ve her hâlde ihbardan itibaren kırk beş gün (can sigortalarında on beş gün) içinde tazminat muaccel olur. Süre dolduğunda sigortacı temerrüde düşer ve faiz işlemeye başlar. Araştırma faaliyeti, muacceliyet rejimini askıya alan bir sebep değildir.
D. Kişisel Verilerin Korunması Boyutu
Araştırma sürecinde sigortalıdan talep edilen bilgi ve belgeler ölçülülük denetimine tabidir. Hasarla illiyeti kurulamayan banka hesap dökümü, sağlık geçmişi veya iletişim kayıtları gibi talepler, 6698 sayılı Kanun'daki veri minimizasyonu ilkesi karşısında sorunludur; bu tür taleplerin yazılı gerekçeye bağlanması gerekir. Suçlayıcı tutum ve taraflılık ise artık doğrudan izin iptali sebebi olarak düzenlendiğinden, belgelenen ihlallerin SEDDK'ya bildirilmesi hem somut dosya hem sektör pratiği bakımından sonuç doğuracaktır.
V. DEĞERLENDİRME
Düzenleme bütün olarak isabetlidir: Tanımsız bir alanda fiilen ekspertiz işlevi üstlenen yapıların yetkisi, kanuni sistematiğe uygun biçimde suistimal incelemesine çekilmiş; nitelik şartları, objektiflik yükümlülüğü ve izin iptali yaptırımı ile denetlenebilir bir çerçeve kurulmuştur. Bununla birlikte uygulamada izlenmesi gereken üç husus vardır. Birincisi, sirkülerin idari düzenleyici işlem niteliği gereği asıl denetimin, araştırmacı raporlarına dayanılarak tesis edilen ret ve indirim işlemlerinin tahkim ve yargı önündeki akıbetinde gerçekleşecek olmasıdır. İkincisi, 31.12.2026'ya kadar tanınan uyum süreci boyunca sahada eski pratiklerin sürmesi riskidir. Üçüncüsü, "şüpheli hasar" kavramının genişletici yorumlanarak olağan dosyaların araştırmaya sevk edilmesi ihtimalidir; kavramın, sirkülerin amacına uygun biçimde dar yorumlanması gerekir.
Nihayet belirtmek gerekir ki, Kurumun 2026/01 sayılı sirkülerdeki sigortalıyı koruyan yaklaşımı ile 2026/02 sayılı sirkülerdeki tahkim erişimini daraltan yaklaşımı arasındaki yön farkı dikkat çekicidir; düzenleyici tutarlılık bakımından ilk sirkülerdeki çizginin esas alınması temenni edilir.
VI. SONUÇ
Hasar araştırmacılarının görev alanı artık nettir: sigorta suistimali ve şüpheli hasar incelemesi. Hasarın miktarını, nedenini ve niteliğini belirleme yetkisi münhasıran sigorta eksperlerine aittir. Araştırmacı raporlarına dayalı miktar indirimlerinin ve retlerin hukuki dayanağı sirküler karşısında tartışmalı hâle gelmiş; suistimal iddiasında somut delil zorunluluğu, ödeme sürelerinin araştırma gerekçesiyle uzatılamayacağı ve veri taleplerinin ölçülülüğü kural düzeyinde teyit edilmiştir. Düzenlemenin gerçek etkisi, uyum sürecinin tamamlanması ve yargısal denetim pratiğiyle birlikte önümüzdeki dönemde görülecektir.
Av. Melih Küçükcankurtaran
KAYNAKÇA
- Sigortacılık Destek Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'te Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, RG 23.07.2026.
- SEDDK (2026). Hasar Araştırmacıları Hakkında Kurum Sirküleri (2026/01), Kurul Kararı No: 1846, 29.07.2026.
- SEDDK (2026). Motorlu Araç Sigortaları Kapsamında Sigorta Tahkim Komisyonuna Yapılacak Başvurular Hakkında Kurum Sirküleri (2026/02), Kurul Kararı No: 1862, 05.08.2026.
- Küçükcankurtaran, M. (2026). "Eksper Raporu Olmaksızın Tahkim Başvurusu Mümkün mü? SEDDK'nın 2026/02 Sayılı Sirkülerine ve Sirküleri Destekleyen Görüşe Eleştirel Bir Bakış", hukukihaber.net.
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1409, m. 1427; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 99; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.
