Bu yazıda, ilk derece ceza mahkemelerinden verilen son hükümlere karşı yasal süresi içerisinde istinaf yasa yoluna müracaat olunması üzerine yapılan incelemede istinaf ceza dairelerince öncelikle nelere dikkat edildiği, usûl yönünden sık karşılaşılan bozma nedenlerinin neler olduğu değerlendirilecektir.
İstinaf uygulaması başladığı günden bugüne kadar İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ceza daireleri başta olmak üzere ülke genelindeki istinaf ceza dairelerinin güncel ve pratik uygulamaları incelenmiştir.
Öncelikle istinaf talebi üzerine dosya istinaf ceza dairesine geldiğinde;
1-Dava dosyasında tebligat eksikliği bulunup bulunmadığı,
2-Dairenin görevli olup olmadığı,
3-Dairenin yetkili olup olmadığı,
4-Bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı,
5-İlk derece mahkemesinin kararının bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olup olmadığı,
6-İstinaf başvurusunda bulunanın, istinaf başvurusunda bulunmaya hakkı olup olmadığı yönlerinden ön inceleme yapılır.
7-Dosyadaki bu hususlara ilişkin tebligat parçaları, belgeler, tutanaklar, bilgiler ve tespitler okunur.
8-CMK'nın 279/1. maddesi kapsamında dosya üzerinde yapılan incelemede; ön inceleme sonucunda istinaf başvurusunun reddi sebepleri yoksa istinaf başvurularının esas inceleme yapılması için ayrı ayrı kabulüne karar verilir.
9-CMK'nın 280/1. maddesi gereğince başvurunun esastan incelenmesine geçilip başvurunun esastan görüşülmesi yapılır.
10-İlk derece mahkemesinin dava dosyası, iddianame ve iddianameye ekli belgeler, soruşturma evresinde alınan şikayetçi beyanı, olayın oluşuna ilişkin soruşturma evresinde kolluk tarafından tanzim olunan olay tutanağı, soruşturma evresinde kolluk tarafından tanzim olunan tüm tutanaklar, T.C. kimlik belgesi, genel adli muayene raporları, gözaltı kararları, yakalama ve üst arama tutanakları, kolluk fezlekesi, soruşturma evresinde elde edilen ve CMK’nın 209, 211, 214. maddeleri kapsamında esasa dair deliller, nüfus ve sabıka kayıtları, iddianamenin kabulü kararı, ilk derece mahkemesinin tensip zaptı, duruşma tutanakları, ilk derece mahkemesinde kovuşturma evresinde toplanan deliller, kovuşturma evresinde alınan savunma, kovuşturma evresinde alınan şikayet, kovuşturma evresine gelen cevabi müzekkereler, kovuşturma evresinde elde edilen ve CMK.nın 209, 211, 214. maddeleri kapsamında esasa dair deliller, varsa bozma öncesi kısa karar, varsa bozma öncesi gerekçeli karar, varsa bozma öncesi istinaf başvuru dilekçeleri, daha önce dairece tesis olunan hukuki işlemler, varsa bozma kararı, bozmadan sonra ilk derece mahkemesince yapılan işlemler, bozma sonrası tensip zaptı, bozma sonrası duruşma zabıtları, bozma sonrası kısa karar, ilk derece mahkemesinin gerekçeli kararı, istinaf başvuru dilekçeleri ile tüm dosya okunur.
11-Raportör hakimin esas incelemesi sonunda tanzim ettiği rapor okunur, heyetçe müzakere olunur.
12-Hukuki sorun tartışılır.
13-Karar verilmesi için dairece toplanması gereken bir delil veya araştırılması gereken bir husus kalmamış ise Başkan tarafından CMK'nın 229/1. maddesi gereğince kıdemsiz üyeden başlanmak üzere oylar ayrı ayrı toplanır.
14-Dosya tetkik edilir, müzakereye son verilir.
15-İstinaf mahkemeleri
gerçekleştirdikleri istinaf denetiminde ilk derece mahkemesinin kararında hukuka aykırılık bulunup bulunmadığını denetlerler.
Bu denetim sonucunda ilk derece mahkemesinin kararında herhangi bir hukuka aykırılık olmadığını tespit etmeleri halinde duruşma açmadan esastan ret kararı vermek zorundadırlar.
İstinaf mahkemelerinin denetimi sonucunda CMK’nın 289. maddesi kapsamındaki kesin hukuka aykırılıklardan birinin varlığını tespit etmeleri halinde ise öncelikle CMK’nın 280/1-e ve CMK’nın 280/1-f maddeleri gereğince bozma kararı vermek mecburiyetindedirler.
Hükümde kesin hukuka aykırılık bulunmaması halinde istinaf denetimi yapılırken tespit olunan kesin olmayan hukuka aykırılığın CMK’nın 280/1-c-d maddesi gereğince düzeltilerek esastan reddedilecek niteliğinin bulunması halinde bu halde düzeltilerek esastan ret kararı vermek zorundadırlar.
Hukuka aykırılığın bozma ya da düzeltilerek esastan ret kararları ile ortadan kaldırılamayacak nitelikte olması halinde ise hukuka aykırılığın giderilmesi için duruşma açmak zorundadırlar.
Tarafların, yargılamanın duruşmalı yapılması ya da yapılmaması yönündeki talepleri istinaf mahkemelerinin istinaf denetimini duruşmalı ya da duruşmasız yapmaları açısından hukuki bir önem taşımaz.
CMK’nın 276. maddesine göre aşağıdaki hallerde istinaf istemi hükmü veren mahkemece reddedilir.
(1) İstinaf istemi, kanunî sürenin geçmesinden sonra veya aleyhine istinaf yoluna başvurulamayacak bir hükme karşı yapılmışsa ya da istinaf yoluna başvuranın buna hakkı yoksa, hükmü veren mahkeme bir kararla dilekçeyi reddeder.
(2) İstinaf başvurusunda bulunan Cumhuriyet savcısı veya ilgililer, ret kararının kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden bu hususta bir karar vermesini isteyebilirler. Bu takdirde dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir. Ancak, bu nedenle hükmün infazı ertelenemez
CMK’nın 272. maddesine göre;
(1) İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re'sen incelenir.
(2) Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir.
(3) Ancak;
a) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,
b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,
c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere,
Karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
CMK’nın 273. maddesinde istinaf istemi ve süresi düzenlenmiştir.
(1) İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu sanık hakkında 263 üncü madde hükmü saklıdır.
USÛL YÖNÜNDEN BOZMA NEDENLERİ;
1-Duruşmaya başlandığında CMK’nın 191. maddesine göre;
a-Sanığın ve müdafiinin hazır bulunup bulunmadığı, çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak duruşmaya başlanıp başlanmadığı,
b-Sanığın, duruşmaya bağsız olarak alınıp alınmadığı,
c-Mahkeme başkanı veya hâkimin duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklayıp açıklamadığı,
d-Tanıkların duruşma salonundan dışarı çıkarılıp çıkarılmadığı,
e-Duruşmada, sırasıyla;
-Sanığın açık kimliğinin saptanıp saptanmadığı, kişisel ve ekonomik durumu hakkında kendisinden bilgi alınıp alınmadığı,
-İddianame veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesinin anlatılıp anlatılmadığı,
-Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu ve 147 nci maddede belirtilen diğer haklarının bildirilip bildirilmediği,
-Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu bildirdiğinde, usulüne göre sorgusunun yapılıp yapılmadığı,
2-İlk derece mahkemesince kurulan mahkumiyet hükmünün kanuni sonucu olarak TCK’nın 53/1. maddesinin uygulanmasına ilişkin olarak TCK’nın 53/1-b fıkrasının Anayasa Mahkemesinin 24/11/2015 tarih ve 08/10/2015 gün ve 2014/140 esas, 2015/85 sayılı kararı ile "b" fıkrasındaki bazı hak ve ehliyetlerin kısıtlanması açısından kısmen iptal edildiğinin gözetilip gözetilmediği,
TCK’nın 53/1-(c) bendinde yazılı sanığın kendi altsoyu üzerindeki velayet hakları ile vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan TCK’nın 53/1-a,b,d,e maddesinde sayılan hak ve yetkiler ile "c" fıkrasında sayılan hak ve yetkilerden kendi altsoyu dışında kalan kişiler ile ilgili hak ve
yetkinin kullanılmasından TCK’nın 53/2. maddesi gereğince cezanın infazının tamamlanması anına kadar, TCK.nın 53/1-c fıkrasındaki hak ve yetkilerden kendi altsoyu olan kişiler ile ilgili hak ve yetkinin kullanılmasından TCK.nın 53/3-1. cümlesi gereğince bu hak veya yetkilerin denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infaz edildiği ana kadar veya koşullu salıverilmesine karar verildiği ana kadar yoksun bırakılmasına karar verilmesi gerektiğinin gözetilip gözetilmediği,
3-İlk derece mahkemesince soruşturma evresinde kolluk tarafından düzenlenen CD izleme tutanağının, fotoğraftan veya canlı teşhis tutanağının, otopsi raporunun, adli raporların, araştırma ve şüpheli tespit tutanağının, soruşturma evresinde kolluk tarafından düzenlenen yer tespit ve savcı görüşme tutanağının, soruşturma evresindeki şikayetçi ifade tutanağının, kovuşturma evresinde aldırılan bilirkişi raporunun, son hükmün kurulmasında esasa etkili benzeri belgelerin ve soruşturma evresinde toplanan tüm delillerin ancak kovuşturma evresine getirilerek kovuşturmada okunmak ve kamu davası taraflarına tartıştırılmak suretiyle hüküm kurulmasına esas alınabilecekleri, ilk derece mahkemesince ise bu belgelerin duruşmada okunmadığı ve taraflara tartıştırılmadığı, her ne kadar ilk derece mahkemesince sanıkların savunmalarının alındığı duruşmada "Hazır olan sanıklara dosyada mevcut tutanak ve belgeler, UYAP’dan alınan nüfus ve sabıka kayıtları ile hükme dayanak olabilecek tüm belgeler okundu." şeklinde belge ve tutanak okuma işlemi yapıldığı zapta geçmiş ise de; Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre somut olayda, sanıklar ve müdafilerinin hazır bulundukları duruşmada, “iddianame ve ekleri ile hazırlıktaki tutanaklar ve dosya içeriği okundu” biçimindeki duruşma tutanaklarına yansıyan soyut ifadelerin, yerel mahkemece hükme esas alınan tutanakların isimleri ve tarihleri açıkça belirtilmek suretiyle okunmadan
"Hazır olan sanıklara dosyada mevcut tutanak ve belgeler, UYAP’dan alınan nüfus ve sabıka kayıtları ile hükme dayanak olabilecek tüm belgeler okundu." biçimindeki duruşma zaptına geçmiş ifadelerin esasa dair delillerin okunduğu ya da anlatıldığı anlamına gelemeyeceği, söz konusu esaslı delillerin CMK’nın 217/1. maddesi gereğince duruşmada ikame edilmediği, buna rağmen bahse konu delillerin hükme esas alınmış olmasının söz konusu delillerin kovuşturma evresi bakımından CMK.nın 289/1-i maddesi gereğince hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş niteliğini kaybettirdiği, bu durumunun CMK’nın 289/1-i maddesi kapsamında kesin hukuka aykırılık nedeni olduğu,
4- İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hükmün, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamayacağı yönündeki CMK’nın 283/1 maddesine aykırı davranılmış olması,
5-CMK’nın 284. maddesi gereğince Bölge Adliye Mahkemesi karar ve hükümlerine karşı direnilemeyeceği, bunlara karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemeyeceği düzenlemesine aykırı davranılmış olması,
6-Sanık, Ceza İnfaz Kurumunda bulunmasına rağmen duruşmaya getirtilerek esas hakkında savunmalarının ve son sözlerinin sorulmadığı, CMK’nın 196/5. maddesinde ceza evinde bulunan sanığın hangi hallerde yargılamaya getirtilmeden yokluğunda karar verilebileceğinin belirlenmiş olduğu, bu haller dışında cezaevinde bulunan sanığın duruşmadan bağışık tutulmasına karar verilmeden yokluğunda duruşma yapılmasına ve karar verilmesine yasal imkan bulunmadığı gibi CMK’nın 196/5. maddesinin yargılamanın yapıldığı yargı çevresi dışındaki hastahanede veya cezaevinde bulunmakta olan sanık açısından ve bu maddede belirtilen hastalık veya disiplin önlemi ya da zorunlu diğer nedenlerle bulunmaları halinde uygulanmasının mümkün bulunduğu, bu hale göre cezaevinde bulunan sanığın bağışık tutulmasına karar verilmeden duruşmada veya SEGBİS sisteminde hazır bulundurulmadan yokluğunda karar duruşmasının yapılamayacağı, bu durumun sanıkların savunma haklarının kısıtlamasından öte;
duruşmadan bağışık tutulmasına karar verilmeyen sanıkların CMK'nın 188/1 maddesi gereğince duruşmada hazır bulundurularak duruşmanın yapılması yerine, yokluklarında duruşmanın yapılarak karar verilmiş olmasının CMK'nın 289/1-e maddesindeki duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken diğer kişilerin yokluğunda duruşma yapılamayacağı emrine aykırılık teşkil edeceği, bu durumun ise kesin hukuka aykırılık sebebi olup, CMK.nın 280/1-e bozma müeyyidesine tabi olduğu,
7-CMK’nın 196/2 maddesi
gereğince “Sanık, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere, istinabe suretiyle sorguya çekilebilir.” düzenlemesi gereği alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istinabe suretiyle sanığın sorguya çekilmiş olması,
8-Sanık hakkında öngörülen suçun gerektirdiği cezanın alt sınırı dikkate alınarak, CMK’nın 150/3 ve 196/2. maddeleri uyarınca sanığa zorunlu müdafii atanması gerektiği gözetilmeden, yargılamaya devam edilerek aynı Kanunun 188/1 ve 289/1-e maddesine aykırı davranılması suretiyle savunma hakkının kısıtlanması,
9-Hükmün CMK’nın 188 ve 216/son maddeleri gereğince zorunlu müdafiin katıldığı celsede kurulabileceği gözetilmeden son hükmün müdafiin olmadığı celsede kurulmuş olması, CMK’nın 188. maddesi gereğince mutlaka hazır bulunması gereken müdafiin katılımının sağlanmamış olmasının CMK.nın 289/1-e maddesindeki kesin hukuka aykırılık sebebini oluşturduğu,
10-CMK’nın 289. maddesine göre;
(1) Temyiz dilekçesi veya beyanında gösterilmiş olmasa da aşağıda yazılı hâllerde hukuka kesin aykırılık var sayılır:
a) Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması.
b) Hâkimlik görevini yapmaktan kanun gereğince yasaklanmış hâkimin hükme katılması.
c) Geçerli şüphe nedeniyle hakkında ret istemi öne sürülmüş olup da bu istem kabul olunduğu hâlde hâkimin hükme katılması veya bu istemin kanuna aykırı olarak reddedilip hâkimin hükme katılması.
d) Mahkemenin kanuna aykırı olarak davaya bakmaya kendini görevli veya yetkili görmesi.
e) Cumhuriyet savcısı veya duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken diğer kişilerin yokluğunda duruşma yapılması.
f) Duruşmalı olarak verilen hükümde açıklık kuralının ihlâl edilmesi.
g) Hükmün 230 uncu madde gereğince gerekçeyi içermemesi.
h) Hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması.
i) Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması.
11-Suçun niteliğinin değişmesi halinde sanığa CMK’nın 226. maddesine göre ek savunma hakkı verilmemesi bozma nedenidir. Buna göre;
(1)Sanık, suçun hukukî niteliğinin değişmesinden önce haber verilip de savunmasını yapabilecek bir hâlde bulundurulmadıkça, iddianamede kanunî unsurları gösterilen suçun değindiği kanun hükmünden başkasıyla mahkûm edilemez.
(2) Cezanın artırılmasını veya cezaya ek olarak güvenlik tedbirlerinin uygulanmasını gerektirecek hâller, ilk defa duruşma sırasında ortaya çıktığında aynı hüküm uygulanır.
(3) Ek savunma verilmesini gerektiren hâllerde istem üzerine sanığa ek savunmasını hazırlaması için süre verilir.
12-CMK’nın 34. maddesine göre;
(1)Hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı, karşı oy dahil, gerekçeli olarak yazılır. Gerekçenin yazımında 230 uncu madde göz önünde bulundurulur. Kararların örneklerinde karşı oylar da gösterilir.
(2) Kararlarda, başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve şekilleri belirtilir. Bu düzenlemeye göre, hükmün gerekçesiz olması hukuka kesin aykırılık sebebidir. Anayasa’nın 141/3 ve CMK’nın 34 ve 230 maddeleri uyarınca mahkeme kararlarının gerekçeli olması zorunludur.
13-CMK’nın 216/3 maddesi gereğince hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilmelidir, aksine davranış bozma nedenidir.
14-Hükmün tefhim edildiği oturumda CMK’nın 216/1. maddesindeki düzenleme gereğince sözün sırasıyla; Cumhuriyet savcısına, son olarak da sanık müdafisine verilmesi gerekirken, Kanun’da öngörülen sıraya uyulmayarak, önce sanık müdafisinden, en son olarak da Cumhuriyet savcısından bozma ilamına karşı diyecekleri sorulduktan sonra yargılama bitirilmek suretiyle hükmün tesis ve tefhim edilmesi, CMK’nın 216/1. maddesine aykırılık oluşturduğu gibi savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğuran usule aykırılıktır.
15-Tanık dinlenmesine karar verildiği halde, bu tanık dinlenmeden ya da CMK’nın 206/3. maddesine uygun şekilde dinlenmesinden vazgeçilmeden hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.
16-CMK’nın 52. maddesine göre her tanık, ayrı ayrı ve sonraki tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenmeli, tanıkların çekinmesi, yeminleri ve sair hususlarda CMK’nın 43 ilâ 61. maddesindeki düzenlemelere riayet edilmelidir, aksine uygulama bozma nedenidir.
17-CMK’nın 233 ve devamı maddelerinde düzenlenen suçun mağduru ve şikayetçinin haklarına riayet edilmelidir, aksine uygulama bozma nedenidir.
18-CMK’nın 237 ve devamı maddelerinde düzenlenen kamu davasına katılma usullerine riayet edilmelidir, aksine uygulama bozma nedenidir.

Önder YAMAN
Bakırköy Cumhuriyet Savcısı
Next





