Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 31 Aralık 1976 tarihli kararı, aradan geçen yıllara rağmen yargılamanın temel bir gereğini hatırlatıyor: Hukuk kuralı, somut olayın gerçeklerinden koparılarak uygulanmamalıdır. Kararda yer verilen “insan kokusu taşıyan çözüm” ifadesi, hâkime hukukun dışına çıkma veya kişisel kanaatiyle hüküm kurma yetkisi vermez. Anlattığı şey, hukuk kuralını olayın özellikleri ve tarafların koşulları içinde değerlendirme sorumluluğudur.

Karara konu olayda yaşlı bir kadın, iki taşınmazındaki paylarını oğlu ve torununa ölünceye kadar bakma şartıyla bağışlamıştır. Oğlunun ölümünden sonra mirasçılarına karşı ölüm nedeniyle sözleşmenin feshi; torununa karşı ise bakım borcunun yerine getirilmediği iddiasıyla dava açmıştır. İlk derece mahkemesi, davanın bu iki ayrı yönünü birbirinden ayırmadan, davacıya bakıldığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay, taleplerin farklı hukuki nedenlere dayandığını ve ayrı ayrı incelenmesi gerektiğini belirterek bu kararı bozmuştur.

Yargıtay, torunun ara sıra uğrayıp hatır sormasının, üstlendiği bakım borcunun yerine getirildiğini tek başına göstermeyeceğine dikkat çekmiştir. Davacının ileri yaşı, yaşamını sürdürdüğü yer, torunun çalışma koşulları ve bakımın fiilen nasıl sağlandığı birlikte değerlendirilmeliydi. Mahkeme ise bakımın nasıl, ne zaman ve ne şekilde yerine getirildiğini somut olarak incelemeden sonuca ulaşmıştı. Kararın eleştirisi, tam da bu eksik değerlendirmeye yöneliktir.

Bu kararın bugüne taşıdığı mesaj, her uyuşmazlıkta aynı sonuca varılması gerektiği değildir. Her dava kendi delilleri ve hukuki dayanağı içinde değerlendirilir. Ancak mahkeme, soyut beyanlarla yetinmemeli; tarafların iddialarını, delillerin gösterdiği olguları ve olayın gerçek seyrini birlikte ele almalıdır. Bir yükümlülüğün sözleşmede yazılı olması kadar, somut olayda gerçekten yerine getirilip getirilmediği de önem taşır.

“İnsan kokusu taşıyan çözüm” sözü de hakkaniyet adına kanunun veya delillerin göz ardı edilmesi olarak anlaşılmamalıdır. Hâkim, taraflardan birine duyduğu yakınlık ya da acıma duygusuyla değil; kanıtlanmış olgulara, uygulanacak hukuk kuralına ve gerekçeli değerlendirmeye dayanarak karar vermelidir. Hakkaniyet, hukukun yerine geçen sınırsız bir takdir alanı değil; hukuk kuralının somut olaya adil biçimde uygulanmasına yön veren bir ölçüdür.

Yarım asra yaklaşan bu kararın güncelliğini korumasının nedeni de budur. Adil yargılama, yalnızca doğru hukuk kuralını belirlemekle tamamlanmaz; o kuralın somut olayda ne anlama geldiğini de dikkatle incelemeyi gerektirir. Hâkim, hukuku hayatın gerçekleriyle birlikte uygulamalı; kararını hem hukuki temele hem de dosyada ortaya konulan somut olgulara dayandırmalıdır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 31.12.1976, E.1976/9370, K.1976/13138

Av. Emrah HACIOĞLU