Bu makale, Srebrenitsa Soykırımı'nın unutulmaması ve tarihsel hafızanın korunmasına katkı sağlamak amacıyla Türkçe, Fransızca ve İngilizce olarak hazırlanmıştır.
Giriş
1992-1995 yılları arasında yaşanan Bosna Savaşı, Avrupa'nın II. Dünya Savaşı'ndan sonra tanık olduğu en büyük insani felaketlerden biri olarak tarihe geçmiştir. Yaklaşık 100.000 kişi hayatını kaybetmiş, 2 milyondan fazla insan evini terk etmek zorunda kalmış ve yüz binlerce Boşnak sistematik saldırılar, zorunlu göç, işkence ve ağır insan hakları ihlallerine maruz bırakılmıştır.
Bu savaşın en karanlık sayfası ise Temmuz 1995'te Srebrenitsa'da yazılmıştır.
Birleşmiş Milletler (BM) tarafından "güvenli bölge" ilan edilen Srebrenitsa'da, uluslararası toplumun koruması altında bulunması gereken en az 8.372 Boşnak Müslüman erkek ve çocuk, Bosnalı Sırp güçleri tarafından sistematik şekilde katledilmiştir. Bunlar resmi rakamlar ancak çok daha fazlası katledilmiştir. Yaşananlar, Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) ve Uluslararası Adalet Divanı (ICJ) kararlarıyla soykırım olarak kabul edilmiş ve uluslararası hukuk bakımından bu niteliği kesinleşmiştir.
Ancak Srebrenitsa yalnızca bir soykırım değildir.
Srebrenitsa aynı zamanda, uluslararası hukukun, Birleşmiş Milletler sisteminin ve insan haklarını korumak amacıyla kurulan uluslararası mekanizmaların en ağır başarısızlıklarından biri olarak tarihe geçmiştir. Srebrenitsa, sadece Birleşmiş Milletler'in ve NATO'nun değil, sessiz kalan tüm insanlığın kara lekesidir.
Srebrenitsa Soykırımı'nın başlıca sorumluları uluslararası ceza yargısı önünde hesap vermiştir. Bosnalı Sırp lider Radovan Karadžić ile Bosnalı Sırp Ordusu Komutanı Ratko Mladić, Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından suçlu bulunarak müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Bu kararlarla, Srebrenitsa'da yaşananların uluslararası hukuk bakımından soykırım olduğu bir kez daha tescil edilmiştir. Ancak verilen cezalar, binlerce masum insanın kaybını telafi etmeye ve geride kalan ailelerin acısını dindirmeye yetmemiştir.
BM'NİN "GÜVENLİ BÖLGESİNDE" YAŞANAN SOYKIRIM
Srebrenitsa, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından sivillerin korunması amacıyla "güvenli bölge" ilan edilmişti. Bölgede görev yapan Hollandalı BM Barış Gücü (Dutchbat), sivilleri korumakla yükümlüydü.
Bosnalı Sırp birlikleri Srebrenitsa'yı kuşattığında binlerce Boşnak, güvenli olduklarına inanarak Potoçari'deki BM üssüne sığındı. Ancak yaşananlar, uluslararası toplumun hafızasına silinmeyecek bir utanç olarak kazındı.
Birleşmiş Milletler tarafından korunacaklarına inanarak BM üssüne sığınan çok sayıda Boşnak, Hollandalı BM askerlerinin kontrolündeki bölgeden çıkarılarak Bosnalı Sırp güçlerinin kontrolüne bırakıldı. Erkekler ve erkek çocukları ailelerinden zorla ayrıldı; kısa süre sonra sistematik infazlarla katledildi.
Katliam günlerce devam etti.
Toplu infazlar gerçekleştirildi.
Cesetler toplu mezarlara gömüldü, daha sonra suçun izlerini gizlemek amacıyla birçok mezar başka bölgelere taşındı. Bugün dahi kimliği yeni tespit edilen kurbanlar düzenlenen törenlerle toprağa verilmektedir. Hala daha bilinmeyen mezarlar bulunmaktadır.
MAVİ KELEBEKLER
Mavi kelebekler, Bosna'nın sessiz tanıkları ve Boşnak halkının dinmeyen acılarının simgesi hâline gelmiştir. 1992-1995 yılları arasında Bosna Savaşı sırasında gerçekleştirilen katliamlarda öldürülen binlerce Boşnak, suçun izlerini gizlemek amacıyla toplu mezarlara gömülmüş, hatta birçok mezar daha sonra başka bölgelere taşınmıştır. Yıllar sonra belirli bölgelerde olağan dışı şekilde çoğalan mavi kelebekler araştırmacıların dikkatini çekmiş, bu bölgelerde yapılan kazılar sonucunda Bosna Savaşı'na ait yüzlerce toplu mezar ortaya çıkarılmıştır. O günden sonra mavi kelebek, Bosna'da yalnızca bir kelebek değil; toprağın altında sessizce adalet bekleyen masumların ve unutulmaması gereken bir soykırımın simgesi olmuştur.
HOLLANDA'NIN HUKUKİ SORUMLULUĞU
Srebrenitsa'da yaşananlar yalnızca tarih kitaplarında kalmadı; yıllarca süren hukuk mücadelelerine de konu oldu.
BM tarafından “güvenli bölge” ilan edilen Srebrenitsa’da görev yapan Hollandalı BM Barış Gücü, kendisine sığınan birçok Boşnağı sırp askerlerine teslim etti. BM üssünden çıkarılan bazı kişiler Bosnalı Sırp güçlerinin eline geçti ve öldürüldü. Tüm bunlar BM’nin, NATO’nun ve sözde barış organizasyonların gözü önünde gerçekleşti.
Hollanda mahkemeleri, Hollandalı BM askerlerinin kontrolü altında bulunan bazı Boşnak erkeklerin Bosnalı Sırp güçlerinin eline geçmesi nedeniyle Hollanda devletinin kısmen hukuki sorumluluğunu kabul etti.
Öte yandan Birleşmiş Milletler de hazırladığı raporlarda Srebrenitsa'nın, BM tarihindeki en büyük başarısızlıklardan biri olduğunu kabul etmek zorunda kaldı. Aradan geçen yıllar, verilen kararlar ve ödenen tazminatlar ise kaybedilen binlerce insanın hayatını geri getiremedi.
DÜNYA İZLEDİ
Srebrenitsa'da yaşananlar gizli değildi. Katliam dünyanın gözü önünde gerçekleşti.
Sözde barış için kurulan Uluslararası kuruluşlar bölgede bulunuyordu. Birleşmiş Milletler oradaydı. NATO bölgedeydi. Ancak bu kuruluşlar sadece izledi. Dünya kamuoyu gelişmeleri takip ediyordu. Bazı ülkeler kınamaktan öteye geçmedi ve binlerce masum insanın yaşam hakkı korunamadı değil korunma demek daha doğru olur!
Srebrenitsa, uluslararası toplumun sivilleri koruma konusundaki iradesinin sorgulanmasına neden olmuş ve uluslararası hukukun yalnızca metinlerden ibaret kalmaması gerektiğini bütün dünyaya göstermiştir.
Daha önce kaleme aldığım ve Hukuki Haber sitesinde yayınlanan 3 dilde yayınlanan "Masumlar Ölüyor, Dünya Sessiz: Uluslararası Kuruluşların İki Yüzlülüğü" başlıklı makalemde de ifade ettiğim gibi, savaşların en ağır bedelini her zaman siviller ödemektedir. İnsan haklarını korumak amacıyla kurulan uluslararası mekanizmalar ise birçok kez siyasi dengelerin gölgesinde etkisiz kalabilmektedir çünkü çıkarlar ve ticari anlaşmalar daha birinci planda olmuştur.
BUGÜN İÇİN ÇIKARILMASI GEREKEN DERS
Srebrenitsa, yalnızca Bosna-Hersek'in geçmişi değildir.
Aynı zamanda uluslararası güvenlik sisteminin sınırlarını gösteren tarihî bir derstir.
Bir milletin güvenliğinin yalnızca uluslararası garantilere bırakılmasının ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceği, Srebrenitsa'da bütün dünyaya gösterilmiştir. Uluslararası hukuk elbette önemlidir.
Birleşmiş Milletler, NATO ve diğer uluslararası kuruluşlar da küresel barış açısından varlıkları artık sorgulanmaktadır. Bu kuruluşların emperyalist güçler tarafından kurulduğu unutulmamalıdır bu nedenle de etkileri, adalet, tarafsızlık ve insan hakları konularında söylemlerine şüpheyle yaklaşılması gerekiyor.
Tarih bu durumu açıkça kanıtlamıştır ve Srebrenitsa’da yaşanan soykırım, bu kurumların her zaman sivilleri koruyamadığı ve zamanında etkili müdahalede bulunamadığını acı bir şekilde göstermiştir.
Devletler uluslararası iş birliğini önemserken, kendi savunma kapasitelerini, caydırıcılıklarını ve millî güvenlik politikalarını da güçlü tutmalıdır. Srebrenitsa'nın en önemli derslerinden biri de, uluslararası güvencelere güvenilmeyeceğidir. Soykırım unutulursa tekrarlanma riski doğar.
SONUÇ
Srebrenitsa Soykırımı yalnızca Bosna-Hersek'in değil, bütün insanlığın ortak utancıdır.
Binlerce masum insan, kendilerine güvence verilen bir bölgede hayatını kaybetmiştir.
Bugün hâlâ yeni toplu mezarlar bulunmakta, aileler yıllardır kayıp olan yakınlarının kimliklerinin tespit edilmesini beklemektedir. Acılar bitmedi ve sürekli tekrar ediyor.
Adalet, yalnızca suçluların yargılanmasıyla değil; yaşananların unutulmamasıyla da sağlanır.
Çünkü unutulan her soykırım, yeni soykırımlar için sessiz bir zemin oluşturur. Ateş sadece sadece düştüğü yeri değil tüm vicdanları da yakmalıdır.
Srebrenitsa'yı unutmayacağız.
Ne yaşananları...
Ne de dünyanın sessizliğini...
Av. Aykut Yavuz
LE GÉNOCIDE DE SREBRENICA : UNE TACHE INDÉLÉBILE SUR LES NATIONS UNIES ET SUR LA CONSCIENCE DE L'HUMANITÉ
Me Aykut Yavuz
Cet article a été rédigé en turc, en français et en anglais afin de contribuer à la préservation de la mémoire historique et de ne jamais laisser le génocide de Srebrenica tomber dans l'oubli.
INTRODUCTION
La guerre de Bosnie, qui s'est déroulée entre 1992 et 1995, est entrée dans l'histoire comme l'une des plus grandes catastrophes humanitaires qu'ait connues l'Europe depuis la Seconde Guerre mondiale. Environ 100 000 personnes ont perdu la vie, plus de deux millions de personnes ont été contraintes de quitter leurs foyers, et des centaines de milliers de Bosniaques ont été victimes d'attaques systématiques, de déplacements forcés, de tortures et de graves violations des droits de l'homme.
La page la plus sombre de cette guerre s'est écrite en juillet 1995 à Srebrenica.
À Srebrenica, déclarée " zone de sécurité " par les Nations Unies (ONU), au moins 8 372 hommes et garçons musulmans bosniaques, qui auraient dû bénéficier de la protection de la communauté internationale, ont été systématiquement massacrés par les forces serbes de Bosnie. Ces chiffres sont les chiffres officiels, mais le nombre réel de victimes est probablement bien plus élevé. Les événements ont été qualifiés de génocide par le Tribunal pénal international pour l'ex-Yougoslavie (TPIY) ainsi que par la Cour internationale de Justice (CIJ), qualification désormais définitivement établie en droit international.
Cependant, Srebrenica ne représente pas uniquement un génocide.
Elle est également devenue l'un des plus grands symboles de l'échec du droit international, du système des Nations Unies et des mécanismes internationaux créés pour protéger les droits fondamentaux de l'homme.
Srebrenica constitue une tache indélébile non seulement sur les Nations Unies et sur l'OTAN, mais également sur la conscience de toute l'humanité qui est restée silencieuse.
Les principaux responsables du génocide de Srebrenica ont comparu devant la justice pénale internationale. Le dirigeant politique des Serbes de Bosnie, Radovan Karadžić, ainsi que le commandant de l'armée des Serbes de Bosnie, Ratko Mladić, ont été reconnus coupables de génocide, de crimes contre l'humanité et de crimes de guerre par le Tribunal pénal international pour l'ex-Yougoslavie (TPIY), puis condamnés à la réclusion criminelle à perpétuité. Ces décisions ont confirmé une nouvelle fois, sur le plan du droit international, que les crimes commis à Srebrenica constituaient un génocide. Toutefois, ces condamnations n'ont jamais pu réparer la perte de milliers d'innocents ni apaiser la douleur des familles qui leur ont survécu.
LE GÉNOCIDE COMMIS DANS LA " ZONE DE SÉCURITÉ " DES NATIONS UNIES
Srebrenica avait été déclarée " zone de sécurité " par le Conseil de sécurité des Nations Unies afin de protéger les populations civiles. Le bataillon néerlandais des forces de maintien de la paix des Nations Unies (Dutchbat) était chargé d'assurer cette protection.
Lorsque les forces serbes de Bosnie ont encerclé Srebrenica, des milliers de Bosniaques se sont réfugiés dans la base des Nations Unies située à Potočari, convaincus qu'ils y seraient en sécurité. Ce qui s'y est produit demeure l'une des plus grandes hontes de l'histoire de la communauté internationale.
De nombreux Bosniaques, persuadés d'être protégés par les Nations Unies, furent expulsés de la base contrôlée par les soldats néerlandais puis remis aux forces serbes de Bosnie. Les hommes et les garçons furent brutalement séparés de leurs familles avant d'être exécutés de manière systématique.
Le massacre dura plusieurs jours.
Des exécutions de masse furent perpétrées.
Les corps furent ensevelis dans des fosses communes, dont plusieurs furent ensuite déplacées afin d'effacer les preuves des crimes commis. Aujourd'hui encore, des victimes nouvellement identifiées sont inhumées lors de cérémonies funéraires, tandis que de nombreuses fosses communes restent encore à découvrir.
LES PAPILLONS BLEUS
Les papillons bleus sont devenus les témoins silencieux de la Bosnie et le symbole de la souffrance inextinguible du peuple bosniaque. Pendant la guerre de Bosnie, entre 1992 et 1995, des milliers de Bosniaques massacrés furent ensevelis dans des fosses communes afin de dissimuler les crimes commis. De nombreuses fosses furent même déplacées par la suite dans le but d'effacer toute preuve.
Des années plus tard, la présence inhabituelle de papillons bleus dans certaines régions attira l'attention des chercheurs. Les fouilles entreprises dans ces zones permirent de découvrir des centaines de fosses communes datant de la guerre de Bosnie.
Depuis lors, le papillon bleu n'est plus seulement un insecte en Bosnie ; il est devenu le symbole des innocents qui attendent silencieusement justice sous la terre et d'un génocide qui ne doit jamais être oublié.
LA RESPONSABILITÉ JURIDIQUE DES PAYS-BAS
Les événements de Srebrenica ne sont pas restés confinés aux livres d'histoire ; ils ont également donné lieu à de longues procédures judiciaires.
À Srebrenica, déclarée " zone de sécurité " par les Nations Unies, le bataillon néerlandais des Casques bleus a remis plusieurs Bosniaques qui avaient trouvé refuge auprès de lui aux forces serbes. Certaines des personnes expulsées de la base de l'ONU furent livrées aux forces serbes de Bosnie puis exécutées. Tout cela s'est déroulé sous les yeux des Nations Unies, de l'OTAN et des organisations prétendument créées pour préserver la paix.
Les juridictions néerlandaises ont reconnu la responsabilité partielle de l'État néerlandais en raison du transfert de certains hommes bosniaques, placés sous le contrôle des soldats néerlandais de l'ONU, aux forces serbes de Bosnie.
Par ailleurs, les Nations Unies elles-mêmes ont dû reconnaître, dans leurs propres rapports, que Srebrenica constituait l'un des plus grands échecs de leur histoire. Les années écoulées, les décisions judiciaires rendues et les indemnisations versées n'ont toutefois jamais permis de rendre la vie aux milliers de victimes innocentes.
LE MONDE A REGARDÉ EN SILENCE
Ce qui s'est passé à Srebrenica n'avait rien de secret.
Le massacre s'est déroulé sous les yeux du monde entier.
Les organisations internationales, prétendument créées pour garantir la paix, étaient présentes sur place. Les Nations Unies étaient là. L'OTAN était également présente.
Pourtant, ces organisations se sont contentées d'observer.
L'opinion publique internationale suivait les événements. Certains États se sont limités à des condamnations diplomatiques, tandis que des milliers d'innocents étaient massacrés.
Srebrenica a profondément remis en question la volonté réelle de la communauté internationale de protéger les populations civiles et a démontré que le droit international ne peut se limiter à des textes lorsqu'il fait défaut de volonté politique.
Comme je l'ai déjà écrit dans mon article intitulé " Les innocents meurent, le monde se tait : l'hypocrisie des organisations internationales ", publié en turc, en français et en anglais sur Hukuki Haber, ce sont toujours les civils qui paient le prix le plus lourd des guerres. Les mécanismes internationaux créés pour protéger les droits de l'homme se révèlent bien souvent impuissants face aux intérêts politiques, économiques et stratégiques des grandes puissances.
LES LEÇONS À TIRER AUJOURD'HUI
Srebrenica ne fait pas seulement partie de l'histoire de la Bosnie-Herzégovine.
Elle constitue également une leçon historique révélant les limites du système international de sécurité.
Srebrenica a démontré au monde entier les conséquences dramatiques qu'entraîne le fait de confier la sécurité d'une nation uniquement aux garanties internationales. Certes, le droit international demeure indispensable.
Cependant, l'existence même des Nations Unies, de l'OTAN et d'autres organisations internationales est aujourd'hui de plus en plus remise en question au regard de leur capacité à préserver la paix mondiale. À mon sens, il ne faut pas oublier que ces organisations sont nées dans un ordre international façonné par les grandes puissances. C'est pourquoi leurs discours sur la justice, l'impartialité et les droits de l'homme doivent être examinés avec prudence et esprit critique.
L'histoire en apporte une démonstration éloquente. Le génocide de Srebrenica a révélé, de la manière la plus douloureuse, que ces institutions ne sont pas toujours en mesure de protéger les populations civiles ni d'intervenir efficacement au moment où cela est le plus nécessaire.
Tout en accordant de l'importance à la coopération internationale, les États doivent préserver des capacités de défense solides, maintenir un pouvoir de dissuasion crédible et renforcer leurs politiques de sécurité nationale. L'une des principales leçons de Srebrenica est que les garanties internationales, à elles seules, ne suffisent pas.
Un génocide oublié est un génocide qui risque de se répéter.
CONCLUSION
Le génocide de Srebrenica n'est pas seulement la honte de la Bosnie-Herzégovine ; il est la honte commune de toute l'humanité.
Des milliers d'innocents ont perdu la vie dans une région où leur sécurité leur avait pourtant été garantie.
Aujourd'hui encore, de nouvelles fosses communes sont découvertes, tandis que des familles attendent depuis des années que les restes de leurs proches soient enfin identifiés. La souffrance ne s'est jamais véritablement éteinte ; elle continue de se transmettre de génération en génération.
La justice ne consiste pas uniquement à juger les criminels ; elle exige également que ces crimes ne tombent jamais dans l'oubli.
Car chaque génocide oublié prépare silencieusement le terrain aux génocides de demain.
Le feu ne doit pas brûler uniquement l'endroit où il est tombé ; il doit aussi embraser toutes les consciences.
Nous n'oublierons jamais Srebrenica.
Ni les atrocités qui y ont été commises...
Ni le silence du monde...
Me Aykut Yavuz
THE SREBRENICA GENOCIDE: A STAIN ON THE UNITED NATIONS AND ON THE CONSCIENCE OF HUMANITY
Attorney Aykut Yavuz
This article has been prepared in Turkish, French, and English to help preserve the historical memory of the Srebrenica Genocide and to ensure that it is never forgotten.
INTRODUCTION
The Bosnian War (1992–1995) remains one of the greatest humanitarian tragedies Europe has witnessed since the Second World War. Approximately 100,000 people lost their lives, more than two million people were forced to flee their homes, and hundreds of thousands of Bosniaks were subjected to systematic attacks, forced displacement, torture, and grave violations of human rights.
The darkest chapter of this war was written in Srebrenica in July 1995.
In Srebrenica, which had been declared a "United Nations Safe Area," at least 8,372 Bosniak Muslim men and boys, who were supposed to be under the protection of the international community, were systematically massacred by Bosnian Serb forces. These are the official figures; however, the actual number of victims is believed to be significantly higher. The International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) and the International Court of Justice (ICJ) both recognized these crimes as genocide, a legal qualification that has become firmly established under international law.
However, Srebrenica is not merely a genocide.
It also represents one of the greatest failures of international law, the United Nations system, and the international mechanisms established to protect human rights.
Srebrenica is not only a stain on the United Nations and NATO; it is also a stain on the conscience of all humanity that chose to remain silent.
The principal perpetrators of the Srebrenica Genocide were brought before international criminal justice. Radovan Karadžić, the political leader of the Bosnian Serbs, and Ratko Mladić, the Commander of the Army of Republika Srpska, were found guilty of genocide, crimes against humanity, and war crimes by the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) and sentenced to life imprisonment. These judgments once again confirmed that the atrocities committed in Srebrenica constituted genocide under international law. Yet, no sentence could ever compensate for the loss of thousands of innocent lives or ease the suffering endured by the families left behind.
GENOCIDE IN A UNITED NATIONS "SAFE AREA"
Srebrenica had been declared a "Safe Area" by the United Nations Security Council for the protection of civilians. The Dutch Battalion of the United Nations Peacekeeping Force (Dutchbat) was assigned the responsibility of protecting the civilian population.
When Bosnian Serb forces surrounded Srebrenica, thousands of Bosniaks sought refuge at the United Nations base in Potočari, believing they would be safe there. What followed became one of the darkest chapters in the history of the international community.
Many Bosniaks who had taken refuge at the UN base, believing they would be protected, were removed from the area under the control of Dutch UN peacekeepers and handed over to Bosnian Serb forces. Men and boys were forcibly separated from their families and were subsequently executed in systematic mass killings.
The massacre continued for days.
Mass executions were carried out.
The victims were buried in mass graves, many of which were later relocated in an attempt to conceal evidence of the crimes. Even today, newly identified victims continue to be buried in memorial ceremonies, while many graves remain undiscovered.
THE BLUE BUTTERFLIES
The blue butterflies have become the silent witnesses of Bosnia and a symbol of the enduring suffering of the Bosniak people. During the Bosnian War between 1992 and 1995, thousands of Bosniaks who were massacred were buried in mass graves to conceal the crimes committed against them. Many of these graves were later relocated in an attempt to destroy the evidence.
Years later, researchers noticed an unusually high concentration of blue butterflies in certain areas. Excavations carried out in those locations led to the discovery of hundreds of mass graves dating back to the Bosnian War.
Since then, the blue butterfly has become more than just an insect in Bosnia; it has become a symbol of the innocent victims who still await justice beneath the soil and of a genocide that must never be forgotten.
THE LEGAL RESPONSIBILITY OF THE NETHERLANDS
The events of Srebrenica did not remain confined to the pages of history; they also became the subject of years of legal proceedings.
In Srebrenica, which had been declared a United Nations "Safe Area," Dutch UN peacekeepers handed over many Bosniaks who had sought refuge with them to Bosnian Serb forces. Some of those removed from the UN compound fell into the hands of Bosnian Serb troops and were subsequently killed. All of this occurred before the eyes of the United Nations, NATO, and the so-called international peacekeeping organizations.
Dutch courts later recognized the partial legal responsibility of the Dutch State for the transfer of certain Bosniak men, who had been under the control of Dutch UN peacekeepers, to Bosnian Serb forces.
The United Nations itself was also compelled to acknowledge, in its own reports, that Srebrenica represented one of the greatest failures in the history of the organization. However, the passing of time, judicial decisions, and financial compensation have never been able to restore the thousands of innocent lives that were lost.
THE WORLD WATCHED
The atrocities committed in Srebrenica were not hidden.
The massacre took place before the eyes of the entire world.
International organizations, established in the name of maintaining peace, were present in the region. The United Nations was there. NATO was there as well.
Yet, these organizations merely watched.
The international community followed the unfolding events. Some states went no further than issuing statements of condemnation, while thousands of innocent people were left unprotected and murdered.
Srebrenica profoundly challenged the international community's willingness and ability to protect civilians, demonstrating that international law cannot remain merely a collection of written principles without the political will to enforce them.
As I emphasized in my article, "The Innocent Die, the World Remains Silent: The Hypocrisy of International Organizations," published in Turkish, French, and English on Hukuki Haber, civilians always bear the heaviest burden of war. International mechanisms established to protect human rights often become ineffective when confronted with political interests, economic priorities, and strategic alliances.
LESSONS TO BE LEARNED TODAY
Srebrenica is not merely part of the history of Bosnia and Herzegovina.
It is also a historic lesson that exposes the limitations of the international security system.
Srebrenica demonstrated to the entire world the devastating consequences of entrusting a nation's security solely to international guarantees. International law is undoubtedly essential.
However, today the very existence and credibility of the United Nations, NATO, and other international organizations are increasingly being questioned with regard to their ability to preserve global peace. In my opinion, it should not be forgotten that these organizations were established within an international order shaped by the interests of the major powers. For this reason, their claims of justice, impartiality, and commitment to human rights should be approached with caution and skepticism.
History has demonstrated this reality with painful clarity. The Srebrenica Genocide revealed that these institutions are not always capable of protecting civilians or intervening effectively when it matters most.
While international cooperation remains important, every state must maintain strong national defense capabilities, credible deterrence, and robust national security policies. One of the most important lessons of Srebrenica is that international guarantees alone cannot be relied upon.
If genocide is forgotten, history risks repeating itself.
CONCLUSION
The Srebrenica Genocide is not only the shame of Bosnia and Herzegovina; it is the shared shame of all humanity.
Thousands of innocent people lost their lives in an area where they had been promised protection.
Even today, new mass graves continue to be discovered, while families still wait for the identification of the remains of their loved ones who disappeared decades ago. The suffering has never truly ended; it continues to echo across generations.
Justice is achieved not only by prosecuting those responsible, but also by ensuring that such crimes are never forgotten.
For every forgotten genocide silently lays the groundwork for future genocides.
The fire should not burn only the place where it falls; it must also ignite every human conscience.
We will never forget Srebrenica.
Nor the atrocities that were committed...
Nor the silence of the world...
Attorney Aykut Yavuz
