AB direktif ve yönergeleri arabuluculuğun gönüllülük esasına dayalı olması gerektiğini vurgulamakla birlikte, üye ülkelerin ulusal hukuklarında dava şartı arabuluculuk düzenlemelerine izin vermektedir. Ancak Avrupa ülkelerinin çoğunda ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuğa (zorunlu arabuluculuğa) izin verilmemiştir. İzin verilen ülkelerde ise zorunlu arabuluculuk sadece küçük miktarlı ticari uyuşmazlıklarda uygulanmaktadır. Örneğin Almanya da 750 Avroya kadar olan uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur. Fransa’da ise 5.000 Avroya kadar olan uyuşmazlıklar için zorunluluk söz konusudur. Yunanistan’da 2018’de (Yasa 4512/2018) bazı ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk getirildi. Ancak Yunan Yüksek Mahkemesi bu yasayı Anayasaya aykırı buldu. (Karar No. 34/2018).

Zorunlu arabuluculuğun daha kapsamlı uygulandığı ülkelerde ise uzun süreden beri uygulamaya karşı çok şiddetli eleştiriler getirilmiştir. En fazla eleştiri İtalya'daki barolar tarafından 2012 yılından itibaren yapılmıştır. Son zamanlarda Avrupa’da barolar ve uzmanlar zorunlu arabuluculuğun kapsamanın çok geniş tutulmasını yeniden tartışmaya açmıştır.

Son olarak Madrid Barosu tarafından 24.04.2026 tarihli toplantısında arabuluculuğun faydalı bir alternatif çözüm yolu olduğunu kabul edilmekle birlikte, "zorunlu" hale getirilmesinin, "mahkemeye erişim ve etkin yargı" hakları ile bağdaşmadığı savunuldu. Yapılan açıklamada, zorunlu arabuluculuğun mahkemeye erişimi geciktirdiği veya engellediği, arabuluculuğun zorunlu bir "ön koşul" olmasının hak arama özgürlüğüne orantısız bir engel oluşturduğu, arabuluculuğun doğası gereği gönüllülük esasına dayalı olması gerektiği, tarafların iradeleri dışında, dava açabilmek için arabulucuya gitmeye zorlanmasının, bu müessesenin özüne aykırı olduğu, özellikle karmaşık ticari uyuşmazlıkların dava sürecini uzattığı ve taraflara ek maliyet yüklediği, bunun da adil yargılanma hakkıyla bağdaşmadığı belirtildi. ( https://confilegal.com/20260424-el-icam-pone-en-jaque-la-constitucionalidad-de-los-masc-tras-un-ano-de-vigencia-la-eficiencia-prometida-es-burocracia-real/ )

Türkiye’de ise dava şartı arabuluculuk Anayasa Mahkemesi tarafından Anayasaya aykırı bulunmamıştır.

Prof. Dr. Rauf Karasu

H.Ü. Hukuk Fak. Ticaret Hukuku ABD Başkanı