Kamu ihalesi ne demek? Hepimizin parası, milletin malı, garip gurabanın hakkı demektir.
Açık kaynağa yansıyan bilgilere göre, 2002 yılında yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu toplamda 206 kez değişikliğe uğramış. Kanunda, harçlar ve istisnalar gibi konularda birçok değişikliğe gidildiği görülüyor.
Kanunun temel ilkeleri hakkaniyet ve şeffaflık olduğuna göre, bu ilkelerden taviz verilmemeli. Peki gerçekten böyle mi? İnsanlar kazandıkları paraları harcarken ve malvarlıklarından tasarruf ederken çok dikkatli olurlar ve hata yapmamaya gayret ederler ki, olması gereken de budur. İsraf ederseniz, müsrif olursanız zarar edersiniz, kaybedersiniz ve iflas edersiniz. Dikkatsizliğin doğal sonucu budur. Bu nedenle; özellikle kamu kaynakları kullanılırken ve kamu ihaleleri düzenlenirken, millete ait olan paraların ve malvarlığının kullanılmasında her zamankinden daha dikkatli olmak, yasal düzenlemeleri ve uygulamaları her türlü zararı ve suistimali önleyecek şekilde kaleme alıp, sahaya yansıtmak gerekir.
Kamu İhale Kanununun en şeffaf ve en doğru şekilde uygulanması 19. madde ile mümkündür. Bu madde açık ihale usulünü emretmektedir. Şeffaflık, hakkaniyet böyle sağlanır.
“Açık ihale usulü” başlıklı m.19: “Açık ihale usulü, bütün isteklilerin teklif verebildiği usuldür”.
Bu madde, kamu ihalelerinde en uygun maddedir. Kamuda, her türlü mal ve hizmet alımının açık ihale usulü ile yapılması sağlanmalıdır.
4734 sayılı Kanunun m.21/1-b ve m.21/1-f pazarlık usulü olup, bugün itibariyle m.21/1-f’nin üst limiti 3.406.000 liradır, m.21/1-b’de ise limit bulunmamaktadır.
Uygulayıcılar bu iki hükmü de sıkça kullanmakla beraber, hakkaniyet ölçüsü sağlanamamaktadır.
Sebebi ise;
Bu usul, bilinçli ve isteyerek en az 3 isteklinin davet edileceği bir ihale türüdür. Bu usulde, önceden belirlenen yüklenici tarafından işin yapılmasına uygun ortam hazırlanabilmektedir. Pazarlık usulü adlı bu ihale türünden kaçınılmalıdır.
Bunun yanında; bir de Kanunun m.22/1-d hükmü var, burada 1.086.000 lira limit olup, doğrudan temin usulü bir ihale türü değildir. Teklif almak yeterlidir. Bir alım yöntemi olarak uygulanmaktadır. Burada da hakkaniyet, adalet ve şeffaflık bulunmamaktadır.
4734 sayılı Kanunun 48. maddesine istinaden m.3/1-c statüsü adı altında istisnai ihale usulü var. Bunlar 4734 sayılı Kanuna tabi tutulmazlar. Bu istisnaların üst limiti yoktur.
Tüm ihalelerde ve açık ihalede puanlama yapılıyor. Bu da zafiyete yol açıyor, çünkü puanlama sisteminde idarelerin yükleniciye veya istekliye puanlamalarda ayırımcılık yaptığı görülmektedir. Puanlama sistemi kaldırılmalıdır.
Bunun yerine;
İş bitirme belgelerinin daha objektif ve nokta atışlı olması, yapılacak olan işin ve işlerin açık ve hatasız bir şekilde önceden yapılıyor oluşu yeterli görülmelidir.
En azından; Kanunun m.21/1-b, m.21/1-f ve m.22/1-d hükümlerinin uygulanmasında muallak cümleler kaldırılmalı, daha somut ve net bulguya ve olguya dayalı ibareler kullanılmalıdır. Böylece adil ve hakkaniyetli bir çalışma olur. Esasen bu hükümler kaldırılmalı, tümü ile açık ihale usulüne geçilemeyecekse, m.21/1-b’nin içeriğinin net olarak yazılması gerekir. Ucu açık ve sübjektif yoruma müsait mal ve hizmet alımı usulleri yanlıştır.
Mal ve hizmeti satıp teslim eden müteahhidin hak ediş sorunu da çözülmelidir. Müteahhit içeride kalan parasını alabilmek için, para vermek veya menfaat temin etmek zorunda kalabilmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinde yazan istisnalar azaltılmalı, 23 istisna olmaz. Güvenlik, sağlık, temizlik dışında doğrudan temin de olmamalı. Çünkü doğrudan temin ihale değildir.
Belediyelerde suistimale açık kapılar (kamu kurumlarının ve kuruluşlarının tümünün ayrıca değerlendirmesi gerekir);
İşletmeler Müd.
Araç kiralama, malzeme alım
Fen işleri Müd.
Yapım işleri, alt yapı işleri, asfalt vb. işler
Kültür Müd.
Konser, festival, kültür ve sanat etkinlikleri, hediyelik eşya
Park ve Bahçe Müd.
Yapım ve bitki alımları
Basın ve Halkla İlişkiler Müd.
Reklam ve matbaa baskı, temsil, ağırlama, tanıtım ve tören giderleri
Bu gibi ihaleler her zaman idarenin kontrolünde olur, %95’i kesin olur.
Mali Hizmetler Müdürlüğü; ihalenin veriliş biçimine, alınan mal ve hizmetin fiyatına göre hak edişlerin ödemesini her ayın 10 ila 20’sinde yapar.
Ödeme listesi hazırlanır, ilgili başkan yardımcısına sunulur. Başkan yardımcısı %5 ila %10 örtülü ödeneğe destek isteyebilir, ama her hak ediş dosyasından bu destek istenmez. İhale dosyasının konumuna göre istenebilir. Zaten ihalenin alış fiyatı ve maliyet fiyatı aşağı yukarı bilinir. Para; bazen spor kulübü, bazen dernek ve vakıf üzerinden alınabilmektedir. Örtülü ödeneğe fazla ihtiyaç duyulursa, bazı ihalelerde iş artışı yapılabilir ve belediyenin açık hesap harcamaları buradan ödenebilir. Bu usulün yasal olmadığı izahtan varestedir.
Diğer suistimale açık alanlar ise;
İmar Müd., Yapı Kontrol Müd.
İmar uygulaması, İmar artışı, binanın yön durumu, şerefiye, iskan vb. işlerden sağlanır.
(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)
