Müterafik kusur indirimi talebine konu edilen emniyet kemeri takmama iddiasını ispat külfeti itiraz eden taraf aittir. Yargıtay içtihatlarına göre de emniyet kemerinin takılı olmadığının somut delillerle ispatlanamadığı hallerde ortak kusur indirimi yapılmamalıdır.
Yrg. 17. HD, T. 18.10.2017, E. 2016/12419, K. 2017/9278
“Somut olayda, davacının yolcu olarak bulunduğu araç ile dava dışı sürücünün kullandığı ve davalı ... şirketi tarafından ... poliçesi ile sigortalanan aracın karıştığı kazada davacı yaralanmıştır. Olay sonrası tanzim edilen kaza tespit tutanağına göre davacının emniyet kemerinin takılı olup olmadığının, tespit edilemediği belirtilmiştir. Savcılık dosyasında da mahkeme dosyasında da davacının emniyet kemerinin takılı olmadığına dair bir delil yoktur. Bundan dolayı davacının zararın artmasına neden olduğu gerekçesi ile tazminattan müterafik kusur indirimi yapılması doğru olmamıştır.’’
Ancak yine Yargıtay içtihatlarına göre, kaza tespit tutanağında, emniyet kemeri durumunun belirsiz olarak yazılmış olması tek başına ortak kusur indirimi yapılmasını engellemez. Yaralama tipine göre emniyet kemerinin takılmadığı sonucuna varılarak ortak kusur indirimi yapılabilir. Trafik kazasında mağdurun baş veya yüz bölgesinden yaralanmış olması, kaza tespit tutanağında aksine açık bir kayıt bulunmasa dahi kaza esnasında emniyet kemerinin takılı olmadığına işaret eden fiili bir karine olarak kabul edilmektedir. Yargıtay özellikle ön yolcu koltuğunda seyahat ederken baş/yüz bölgesinden yaralanma, ön cama veya ön koltuğa savrularak başı çarpma yahut araçtan fırlama gibi somut olguların varlığı halinde, emniyet kemeri takılmadığını fiili karine olarak kabul etmekte ve yerleşik oran olarak %20 müterafik kusur indirimi uygulamaktadır. Ancak bu karine mutlak bir karine değildir. Yaralanma ağız ve dudak gibi sınırlı bir bölgede kalmışsa veya emniyet kemeri takılmış olsa dahi kazanın oluş şekli gereği baş yaralanmasının önlenemeyeceği sabitse indirim yapılmaz. Örneğin şiddetli çarpma veya tavan çökmesi hallerinde emniyet kemeri takılmış olsa bile baş yaralanması meydana gelmektedir.
EMSAL YARGITAY KARARLARI
4. Hukuk Dairesi, 10.02.2025, E. 2023/4555, K. 2025/2097
Olay: ZMSS poliçesi bulunmayan bir aracın karıştığı trafik kazasında davacı ön yolcu koltuğunda seyahat ederken baş bölgesinden yaralanmış ve sürekli malul kaldığını belirterek iş göremezlik tazminatı talep etmiştir. Kaza tespit tutanağında emniyet kemerinin takılı olup olmadığı açıkça tespit edilememiştir.
Değerlendirme: Yargıtay, davacının araçta ön yolcu koltuğunda bulunması ve yaralanmasının baş bölgesinde gerçekleşmiş olmasını değerlendirerek emniyet kemerinin takılmadığı sonucuna ulaşmıştır. Ön yolcu koltuğundaki oturma konumu ve baş yaralanmasının varlığı karşısında, zararın artmasına katkıda bulunan bu davranış nedeniyle hesaplanan tazminattan %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerekirken indirim yapılmaması hukuka aykırı bulunmuş ve Kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir, gerekçesiyle karar bozulmuştur.
4. Hukuk Dairesi, T. 10.09.2025, E. 2024/4062, K. 2025/12156
Olay: Davacı, ZMSS poliçeli araçta yolcu olarak seyahat ederken meydana gelen kazada yaralanmış ve bakiye sürekli iş göremezlik tazminatı istemiyle başvuruda bulunmuştur. Dosyada emniyet kemeri takılmadığına dair doğrudan bir kolluk tespiti bulunmamaktadır.
Değerlendirme: İtiraz Hakem Heyeti, davacının aracın sağ arka kısmında oturması ve sol yüz bölgesindeki yaralanmanın niteliği karşısında, emniyet kemeri takmayarak başını çarptığı ve yaralanmasını artırdığı sonucuna ulaşarak tazminattan indirim yapmıştır. Yargıtay, karar usul ve kanuna uygun olup davalı ... vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler yerinde görülmediğinden davalının temyizini reddetmiş ve Davalı ... vekilince temyiz itirazlarının reddi ile temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının onanmasına karar vermiştir.
4. Hukuk Dairesi, 07.10.2025, E. 2024/4518, K. 2025/13684
Olay: Davacı, ZMSS poliçeli araçta yolcu olarak seyahat ederken trafik kazasında yaralanmıştır. Soruşturma aşamasındaki ifadesinde arka koltukta oturduğunu ve çarpmanın etkisiyle başını ön koltuğa çarparak koltukların arasına düştüğünü beyan etmiştir.
Değerlendirme: Kaza tespit tutanağında davacının emniyet kemeri takıp takmadığının tespit edilemediği belirtilmiş olsa da, Yargıtay davacının soruşturmadaki savrulma ve başını çarpma beyanını esas almıştır. Yargıtay, davacının emniyet kemeri takmadan sigortalı araçta yolculuk yaptığı tespitiyle zararın artmasına yol açtığını değerlendirmiştir.
4. Hukuk Dairesi, 10.03.2025, E. 2023/3902, K. 2025/4033
Olay: Davacı, tek taraflı trafik kazasında araçta yolcu iken yaralanmış, ağız ve dudak bölgesinden hasar almıştır. Hakem heyeti, araçta kapasite aşımı ve baş/yüz yaralanması varsayımından hareketle emniyet kemeri takılmadığı kabulüyle müterafik kusur indirimi yapmıştır.
Değerlendirme: Somut olayda davacının emniyet kemeri takıp takmadığının belirsiz olduğu ve yaralanmanın yalnızca ağız ve dudak bölgesinde sınırlı kaldığı belirtilmiştir. Sırf kapasite aşımı veya bölgesel hafif yaralanma varsayımına dayanılarak emniyet kemeri takılmadığının kabul edilemeyeceği vurgulanmış; soyut varsayımla müterafik kusur indirimi uygulanmaması gerektiği gerekçesiyle karar bozulmuştur.
KARARLARIN GENEL ÖZETİ
Ön Koltukta Baş/Yüz Yaralanması Kemersiz Savrulma Belirtisi %20 İndirim Uygulanır Fiili karine kabul edilerek indirim yapılır.
Arka Koltukta Baş Çarpması / Araçtan Fırlama Kemer Takılmadığının Göstergesi %20 İndirim Uygulanır.
Savcılık/kolluk beyanı veya oluş esas alınır.
Sınırlı Bölge / Ağız-Dudak Yaralanması İlliyet Bağı Belirsiz İndirim Yapılmaz Aksine somut delil yoksa indirim reddedilir.
Kemer Takılsa da Kaçınılamaz Yaralanma Müterafik Kusur Yok İndirim Yapılmaz Tazminat eksiksiz ödenmelidir.
Prof. Dr. Rauf Karasu
Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Özel Hukuk Bölüm Başkanı
